Ο Πόλεμος μέσα μας

Πρόσφατα τέλειωσα την όγδοη συμφωνία μου. Την έγραψα πολύ γρήγορα, σε κάτι περισσότερο από δύο μήνες. Δεν είχα πιο πριν στο πρόγραμμα να κάνω αυτό το έργο και όταν τέλειωσε η έβδομη συμφωνία, είχα την πρόθεση να συνθέσω μια όπερα και ένα μπαλέτο και άρχισα να δουλεύω ένα ορατόριο με θέμα τους υπερασπιστές της Μόσχας.
...
Το νέο μου έργο είναι μια προσπάθεια να ατενίσω το μέλλον, τη μεταπολεμική εποχή.

Ντ. Σοστακόβιτς.

Και ξαφνικά, μετά την παγκόσμια επιτυχία της έβδομης συμφωνίας και την τεράστια προπαγανδιστική ώθηση που έδωσε στον αγώνα των σοβιετικών εναντίον των ναζιστών, ο Σοστακόβιτς υπακούει σε μια εσωτερική ανάγκη και αστραπιαία σερβίρει στην ανθρωπότητα αυτό το παράξενο, βίαιο και σκοτεινό έργο.

Η συμφωνία προκάλεσε τη γενική αμηχανία και την καχυποψία και συγκρατημένη εχθρότητα του καθεστώτος. Το ερώτημα ήταν προφανές: Όταν βρισκόμασταν σε πολύ δύσκολη θέση, με διαδοχικές ήττες μας γράφεις την έβδομη με το λαμπρό, αισιόδοξο φινάλε και τώρα που γύρισε ο τροχός, μετά την αποφασιστική νίκη στο Κουρσκ, μας γράφεις αυτό; Ο ίδιος πιέστηκε πολύ και αναγκάστηκε να τα μαζέψει, δηλώνοντας εξώφθαλμες κοινοτοπίες και σαχλαμάρες - με το γνώριμο σαρκαστικό και αυτοϋπονομευτικό του τρόπο - όπως:

Η φιλοσοφική αντίληψη του νέου μου έργου μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερις λέξεις: Η ζωή είναι όμορφη. Κάθε τι το σκοτεινό και κακό σαπίζει και πέφτει και η ομορφιά θριαμβεύει.

Το έργο έχει πέντε μέρη, τα τρία τελευταία από τα οποία, παίζονται χωρίς διακοπή. Το πρώτο και μεγαλύτερο (με διάρκεια σχεδόν μισής ώρας), θέτει το πλαίσιο όλου του έργου. Τα πάντα βρίσκονται εδώ: Ο χείμαρρος της Μοίρας, της ιστορικής κλίμακας που ευθυγραμμίζει συνειδήσεις και σαρώνει την ατομικότητα, η αγωνιώδης περιφορά ενός λυρισμού που φαντάζει ορφανός σε αυτό το τοπίο, η δύναμη και η βιαιότητα της σύγκρουσης που ξερνά από τα σπλάχνα της τη νέα κατάσταση των πραγμάτων και πάλι ο αγωνιώδης λυρισμός, φυλαγμένος στη θερμοκοιτίδα της ενδοσκόπισης και του στοχασμού, με το θέμα της μοίρας να επιστρέφει διάφωνο από τις τρομπέτες σαν τους κύκλους του αρπακτικού πάνω από τα κεφάλια μας.

Στο δεύτερο μέρος δεσπόζει ένα θέμα που έχει την ορμητικότητα, την τραχύτητα και τη βραδύνοια ενός στρατιωτικού εμβατηρίου. Προσηλωμένο στο σκοπό, με την ενορχήστρωση άλλοτε να ελίσσεται γύρω του ξεπροβοδίζοντας το στην μάχη, άλλοτε να το ειρωνεύεται και να το υπονομεύει διακριτικά και άλλοτε να μαζεύεται μακριά του φοβισμένη.

Το τρίτο μέρος είναι το πιο γνωστό ίσως της συμφωνίας. Μια άγρια εξπρεσσιονιστική τοκάτα, μινιμαλιστικής εμμονής (εν έτει 1943!) δεν αφήνει τον ακροατή να πάρει ανάσα. Τον εγκλωβίζει θαρρείς σε μια μηχανοκίνιτη φάλαγγα, όπου σα σαστισμένος νεοσύλλεκτος οδηγός ενός Τ-34 δεν έχει περιθώρια για τίποτε άλλο από το να ακολουθήσει την κοινή πορεία.

Το μέρος χάνεται μέσα στο καμίνι ενός άγριου κρεσέντο για να δώσει τη σειρά του σε ένα υπέροχο αργό μέρος (largo), γραμμένου στη φόρμα της πασακάλια, μιας χορευτικής μορφής της Αναγέννησης, σε αργό, τρίσημο ρυθμό, που τον δίνει ο διαρκής, αργός βηματισμός των μπάσσων εγχόρδων, που επαναλαμβάνουν το ίδιο θέμα καθ' όλη τη διάρκεια του μέρους. Κατά τη γνώμη μου το πιο ωραίο μέρος της συμφωνίας, μια μοναχική διαδρομή, εσωστρεφής και στοχαστική, με αναλαμπές υπέροχου λυρισμού.

Το πέμπτο μέρος αρχίζει με ένα ελπιδοφόρο, λαϊκότροπο θέμα από το φαγκότο και η διάθεση αυτή ενισχύεται από το παιχνίδισμα των φλάουτων και των εγχόρδων. Προοδευτικά όμως αυτή η διάθεση παγιδεύεται σε μια διαβρωτική εξέλιξη σε ύφος φούγκας και στραγγαλίζεται σε ένα άγριο κρεσέντο. Το μέρος τελειώνει σε μια ελλειπτική ατμόσφαιρα μελαγχολίας και αβεβαιότητας με πιανίσιμο των εγχόρδων και των ξύλινων πνευστών.

Το έργο είναι αφιερωμένο στον κορυφαίο σοβιετικό μαέστρο Ευγένιο Μραβίνσκυ, έναν από τους σημαντικότερους διευθυντές ορχήστρας του 20ου αιώνα. Το cd του BBC με την ηχογραφημένη συναυλία που έδωσε στην Αγγλία με τη Φιλαρμονική του Λένινγκραντ το 1960, παρουσία του συνθέτη, παραμένει αναφοράς.
903459.jpg

Η ηχογράφηση του 2005 όμως που παρουσιάζω εδώ, του Φινλανδού Πάαβο Μπέργκλουντ με τη Ρώσικη Εθνική Ορχήστρα είναι διαφορετική. Μετά από τόσα χρόνια, έχει μετατοπιστεί το κέντρο βάρους από τη δραματικότητα, στη βαθιά εσωτερικότητα και στο στοχαστικό λυρισμό του έργου, στοιχεία που πιθανότατα ώθησαν και τον ίδιο το συνθέτη να το γράψει, σε μια εποχή που δεν το περίμενε κανείς. Ο μαέστρος δίνει προσοχή στη λεπτομέρεια, στην απόδοση και των πιο διακριτικών φωτοσκιάσεων και στην διασφάλιση της μέγιστης δυνατής ισορροπίας και ομοιογένειας στη διαδοχή των μερών της συμφωνίας.

Η (ιδιωτικού δικαίου) ορχήστρα εντυπωσιάζει με την ομοιογένεια και τον άψογο επαγγελματισμό της, ενώ η ηχογράφηση είναι κορυφαία. Διατίθεται σε υβριδικό CD και πολυκάναλο SACD από την εταιρία Pentatone.

ΥΓ.
Η συμφωνία έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερους. Ο Νόρμαν Τζούισον χρησιμοποίησε απόσπασμα από το πρώτο μέρος της για την επένδυση της ταινίας Ρόλλερμπωλ. Στην Ελλάδα ο Μάνος Χατζιδάκις 'δανείστηκε' το θέμα του τρίτου μέρους στην αρχή του τραγουδιού του 'Το παιδί από την Κρήτη'.
 
17 June 2006
62,722
Χολαργός
Υπάρχει η πληροφορία ότι ο Σοστακόβιτς είχε δώσει σαν τίτλο τού φινάλε τής 8ης την παρακάτω φράση´Η Γή πετά πρός την καταστροφή της μεσα απο το κοσμικό διάστημα.´.
Υπάρχει μία αίσθηση τραγικότητας και προσωπικής μελαγχολίας σε αυτό το σπουδαίο έργο.Θυμίζει λίγο πίνακες τού Ιερώνυμου Μπός.Υπάρχει ένας φόβος παγκόσμιας καταστροφής .
Ο διευθυντής ορχήστρας Νικολάϊ Γκολοβάνωφ είχε πεί μόλις την άκουσε:'Ποιά σεληνιακά τοπία γέννησαν αυτή την μουσική,αυτη την τραγωδία δίχως ταίρι,για το τελος τού κόσμου?´
Την πρότασή σου Δαμιανέ δεν τήν έχω ακουσει.Του Mravinsky πάντως ειναι αναφοράς.
Δυο ακόμα εκτελέσεις έχουν ενδιαφέρον.Τού Haitink,με την Concertegebouw,απο την Decca ,και τού Previn,με την Συμφωνική τού Λονδίνου(1973),απο την E.M.I.
Ευχαριστούμε.:smile:
 
Σπύρος Σούρλας said:
Θυμίζει λίγο πίνακες τού Ιερώνυμου Μπός.Υπάρχει ένας φόβος παγκόσμιας καταστροφής .
Πολύ σωστή παρατήρηση. Και όλα αυτά πριν την πυρηνική εποχή. :chinscratch:

Η εκτέλεση του Χάιτινγκ, απ' όσο θυμάμαι, είναι κορυφαία. :firstprize:
 
17 June 2006
62,722
Χολαργός
Θα έλεγα ότι ο Haitink εχει δημιουργήσει τον καλύτερο Δυτικό κύκλο των συμφωνιών του Σοστακόβιτς.Η 8η απο αυτόν τον κυκλο ειναι πολύ καλή,αλλά θα προτιμούσα λίγο περισσότερες διακυμάνσεις στην συναισθηματική έκφραση.
Εχει μία στωικότητα απο την αρχή ως το τέλος.
Υ.Γ
Τώρα την ακούω με τον Mravinsky,με την φιλαρμονική τού Leningrad σε ζωντανή ηχογράφηση του 1961 στο grand hall of the leningrad philarmonic society.Eιναι απο εναν κύκλο που εξέδωσε η melodiya για τα 100 χρόνια απο την γέννηση τού Mravinsky.Θα δούμε....
 
17 June 2006
62,722
Χολαργός
Δαμιανός Δημητριάδης said:
Σπύρο είσαι σίγουρος πως είναι του '61; Στο αφιέρωμα για τα 100χρονα ξέρω πως έχει συμπεριλάβει και την μονοφωνική ηχογράφηση του 1947, την πρώτη παγκόσμια νομίζω στο έργο.
Ειχα αγοράσει απ´έξω Ντεμιαν ένα εξαπλό c.d.,με τις 5,6,7,8,10,11,12,και 15,τής Melodiya,για τα 100χρόνια τού Μravinsky.Στην 8η αναφέρεται οτι ηχογραφήθηκε
στις 25/2/1961
 

Δημοκηδής

Supreme Member
23 June 2006
9,011
εγώ νομίζω ότι παρά τις 'προφανείς' αναφορές που και ο ίδιος υπέθαλψε, το έργο αυτό είναι κατ´εξοχήν μία ματιά προς τα μέσα, στα σώψυχα, στην προσωπική κατάβαση και την επίφοβη κατάρρευση.

Ο Μραβίνσκι παραμένει κατά γενική ομολογία η απόλυτη αναφορά, ωστόσο ανυπομονώ να 'ασφαλίσω' και την νέα πρόταση του Ντέμιαν....

Τώρα τελευταία το τρίτο έχει εντείνει τις αναφορές στο Ντμίτρι. Μάλλον επειδή τελειώνει η χρονιά του.....
 
Απάντηση: Re: Ο Πόλεμος μέσα μας

Δημοκηδής said:
εγώ νομίζω ότι παρά τις 'προφανείς' αναφορές που και ο ίδιος υπέθαλψε, το έργο αυτό είναι κατ´εξοχήν μία ματιά προς τα μέσα, στα σώψυχα, στην προσωπική κατάβαση και την επίφοβη κατάρρευση.
Συμφωνώ Σπύρο, γι' αυτό έδωσα αυτόν τον τίτλο στο μήνυμα και γι' αυτό πιστεύω πως η συμφωνία δεν έχει χάσει στο ελάχιστο την αξία της στα χρόνια που πέρασαν.
 

Δημοκηδής

Supreme Member
23 June 2006
9,011
Πόσο πικρή είναι άραγε η συνειδητοποίηση, είτε σε συλλογικό είτε σε ατομικό επίπεδο, ότι παρότι γεμίσαμε με καλές προθέσεις, ουδέποτε είναι αρκετές…

… ότι (αν και φιλότιμο έχοντες), τα κάνουμε όλο και χειρότερα, ασχέτως της καταβαλλομένης προσπάθειας, ασχέτως της καθημερινής, ευλαβικώς τηρουμένης, διαδικασίας επανεκτιμήσεως και αναλήψεως διορθωτικών κινήσεων…

… ότι η μόνη δεδηλωμένη, είναι η συνεχής και καταφανής παραβίαση των κωδικών (προσωπικής) ηθικής και αξιών, που υποτίθεται ότι κοπιάσαμε για να χτίσουμε, αλλά τελικά, δίκην κουρελαρίας σε ελληνικές πολιτικές συγκεντρώσεις, αλόγιστα απλώς ανεμίζουμε, κυρίως για τον εντυπωσιασμό των άλλων ….

Κολυμπώντας στο χλιαρό πολτό της καθημερινότητος, είναι πικρό να βλέπεις ως σωσίβιο την στωική παραδοχή της αποτυχίας, ακόμη και σε εκφάνσεις της ζωής (ερωτική συνδιαλλαγή, ανατροφή τέκνων, ενασχόληση με την ανακούφιση των ταλαίπωρων του μικρόκοσμου μας, αγώνας για τα κοινά της κοινότητας μας, κλπ. κλπ.) που προορίζονται για να θερίσει κανείς την χαρά, την απόλαυση, την υπερηφάνεια …. Η προσμονή για ‛καλύτερα αύριο’ είναι φρούδα, δεν πρόκειται να υπάρξουν, ….. αυτά είναι για τα τυπάκια χωρίς πήχη, που όταν τελικώς βρουν κατά τύχη κάποιον, απλώς τον αποθέτουν στο πάτωμα, μην και σκουντουφλήσουν …

Κάπως έτσι, φαντάζομαι, ότι θα αισθανόταν και ο Σοστακόβιτς, παρότι δεν είμαι καθόλου βέβαιος για αυτό... είπαμε κάθε φορά μεταφράζουμε ότι μας βολεύει ... γιαυτό αυτή η μουσική είναι τόσο μεγάλη ...

Κάποια έργα είναι να μην σε βρουν ´μπόσικο’… μπορεί να σε ξεκάνουν …. Η ακρόαση αυτής της ανελέητης αποδοχής του ανεκπλήρωτου, αυτού του άγαρμπου ψαλιδισμού κάθε ανόητης προσπάθειας μάζωξης υλικού στο ‛ελπιδοκούτι’ , είναι ταυτόχρονα καθαρτήρια και βασανιστική, … υπάρχουν και άλλοι εκεί έξω, you know ....

…. ο Σοστακόβιτς σαν μάστορας της ομοιοπαθητικής εξορκίζει την πίκρα με περισσότερη πίκρα, φυτεύοντας κάτω από το δέρμα μας μικροκάψουλες οδύνης, επαναχαρτογραφώντας το dna μας με τσιπάκια κατεστραμμένων πόθων και αδιέξοδων αναζητήσεων …. Έτσι βρε…. Μπας και μάθουμε ….


ΥΓ.: Η ερμηνεία με τον Μπέργκλουντ που συνέστησε το φιλαράκι μας, ο γλυκύτατος Ντέμιαν, είναι ότι πρέπει για να κάνει κανείς αυτό το ταξίδι ….
 
Απάντηση: Re: Ο Πόλεμος μέσα μας

… ότι η μόνη δεδηλωμένη, είναι η συνεχής και καταφανής παραβίαση των κωδικών (προσωπικής) ηθικής και αξιών

Δεν ξέρω αν σε παρηγορεί αυτό, αλλά και η τήρηση των κωδικών είναι εξίσου οδυνηρή. :grandpa: Άσε που σχεδόν παίρνεις διαζύγιο από την επιτυχία... :rolleyes:
 

Δημοκηδής

Supreme Member
23 June 2006
9,011
Παίδες, εξαιρετική και η εκτέλεση του Barshai με την WDR.... σε αυτό το τρίτο μέρος δεν ξέρεις πραγματικά από που να ξεφύγεις... νοιώθεις να σου επιτίθενται από παντού και συ πληγωμένο ζώο να ψελλίζεις στίχους αντιεξουσιαστικής ηδονής ...
 
17 June 2006
62,722
Χολαργός
Μιάς καί τό μεσημέρι μου ήταν αφιερωμένο στήν ακρόαση τής 8ης απο τον Mravisnky ,υπενθυμίζω τήν εξαίρετη παρουσίαση τού Ντέμιαν γι´αυτή τήν ''εσωτερική'' Συμφωνία τού Σοστακόβιτς.
 
17 June 2006
62,722
Χολαργός
51%2B3BPYFMML._SL500_AA280_.jpg


Πρίν μερικές μέρες μού προέκυψε η ερμηνεια τού Kurt Sanderling μέ την Berliner Sinfonie Orchester,τού 1976..
Ο Sanderling γνώριζε τον Shostakovich καί τό επίπεδο τής συγκεκριμένης εκτέλεσης είναι πολύ υψηλό..

Εξαιρετικά έγχορδα (ένα adagio πού κυλά σάν νερό) πνευστά πρώτης τάξεως ,τρομερή ένταση,αλλά καί θεσπέσια απόδοση όλων τών ''ήσυχων''μερών τής συμφωνίας..
Τό ''σβήσιμο'' στό finale ,μετά τό φλεγόμενο crescendo ,ακριβέστατο στήν αμήχανη αμφιθυμία του..
Απ´τίς καλύτερες εκτελέσεις πού έχω ακούσει ποτέ,σέ ένα απο τά μεγαλύτερα έργα τού 20ού(καί όχι μόνον)αιώνα.
 

niklaus

New member
21 March 2010
31
Ενα σύντομο Off Topic για μια ταινία που ο τίτλος της θα μπορούσε να ερμηνευτεί στα ελληνικά "Ο Εχθρός μέσα μας"...
L'Ennemi Intime (Wikipedia), (IMDB).
Αξίζει πολύ περισσότερο από το 6,8/10 στο IMDB!
 

Κώστας Γκαβάκος

AVClub Enthusiast
16 March 2009
1,044
Αθήνα
Ο Sanderling με τον Wand ήταν η τελευταίοι μιας μεγάλης γενιάς Γερμανών μαέστρων από την οποία δεν έχω καταφέρει να ξεφύγω και να ακούσω τους νεότερους που δυστυχώς εκδίδονται μόνο σε cd . Στον Shostakovich τον έχω μόνο σε μια φοβερή 8η. Μπορώ να πω ότι έχει μια από τις καλύτερες 2ες του Rachmaninov και όλος ο Haydn του (συμφωνίες του Παρισιού) είναι εξαιρετικός. (Sanderling)
Σπύρο χαίρομαι που συμφωνούμε.
Άκουσε τον και στην 2η του Rachmaninov. Αναθεώρησα άποψη για το έργο. Μένει να τον ακούσω και στο Sibelius, που πολύ αγαπούσε. Το έχoυν άλλωστε επισημάνει ο Κ. Ζαγγογιάννης και ο brucknerian.