Το κείμενο που θα ακολουθήσει είναι συρραφή από κείμενα των Φωτιάδη Κώστα, Αγζίδη Βλάση, Εταιρίδη Σοφοκλή κ.α. Ελπίζω να μην αλλοίωσα την καταγραφή των γεγονότων. Γι´ αυτό άλλωστε υπάρχεις εσύ ο αναγνώστης που θα ελέγξει και θα διορθώσει τα κακώς κείμενα...
- - - - -
Τι απέγινε ο Ποντιακός Ελληνισμός η ιστορία του οποίου άρχισε πριν 3.000 χρόνια, με τις πρώτες ελληνικές αποικίες;
Πόσα γνωρίζουμε γι´ αυτό το κομμάτι της ελληνικής ιστορίας, που μένει εκτός των σχολικών βιβλίων;
Αυτή η τόσο μεγάλη και ωραία ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, διδάσκεται μόνο σε μερικές σχολές, όπως στην θεολογική σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στην Παιδαγωγική Σχολή της Φλώρινας. Δεν διδάσκεται ακόμη στους μαθητές ώστε να γνωρίζουν και να έχουν γνώση τα Ελληνόπουλα για την ιστορία των Ελλήνων του Πόντου.
«Οι Πόντιοι μιλούν για τον Πόντο με δάκρυα στα μάτια και αβάσταχτο πόνο στην καρδιά...»
Η αρχή της ιστορίας του Πόντου χρονολογείται περί το 1.000 π.Χ.
Με την κάθοδο των Δωριέων στην Ελλάδα, οι Αχαιοί άλλοι από εξαναγκασμό, άλλοι για οικονομικούς λόγους, κατά ρεύματα μεταναστεύουν πρώτα στα παράλια της Ιωνίας και μετά στα νότια παράλια της Ιταλίας και τη Σικελία και τελικά στη Μαύρη Θάλασσα, στο γεωγραφικό Πόντο.
Η αρχική ονομασία «Άξενος», αφιλόξενος Πόντος (μάλλον για τα αφιλόξενα, βαθιά νερά στα νότια παράλια αλλά και για τους λαούς που ζούσαν εκεί), έγινε γρήγορα «Εύξεινος Πόντος», δηλ. φιλόξενος, από τους Έλληνες, που δημιούργησαν εκεί τις αποικίες τους.
Η καταγεγραμμένη εγκατάσταση του Πόντου από τους Έλληνες ταυτίζεται με τον ελληνικό αποικισμό, όταν οι Μιλήσιοι ίδρυσαν την Ηράκλεια και τη Σινώπη τον 9ο π.χ αιώνα, η οποία με τη σειρά της ίδρυσε την Τραπεζούντα, πρωτεύουσα του μικρασιατικού Πόντου.
Όπου μετανάστευσαν οι Αχαιοί, δημιούργησαν σημαντικά κέντρα της αρχαιότητας και μεταλαμπάδευσαν πολιτισμό. Από την Ιωνία αλλά και τον Πόντο έφερναν στην Ελλάδα σίδηρο, χαλκό, αλάτι, λινάρι, ξυλεία, σιτηρά, μαλλί, κερί, μέλι και το πιο πολύτιμο μέταλλο, το χρυσάφι.
Ο Ξενοφών συναντά το 401 π.Χ. στα νότια παράλια του Εύξεινου Πόντου, "... πόλεις ελληνίδας" και αναφέρει την Τραπεζούντα, τα Κοτύωρα, την Κερασούντα, την Αμισό, τη Σινώπη κα.
Αυτή η κατάσταση επικρατεί μέχρι που περνάει από την περιοχή ο Μέγας Αλέξανδρος, ο οποίος όμως ουσιαστικά τον Ανατολικό Πόντο δεν τον πειράζει καθόλου . Στη πραγματικότητα οι Πάρθες συνεργάστηκαν με τα ελληνικά στρατεύματα του Αλεξάνδρου. Να σημειωθεί ότι το Βασίλειο του πόντου ιδρύθηκε από την Παρθικής καταγωγής δυναστεία των Μιθριδατών.
Το 302 π.Χ. λοιπόν ο Μιθριδάτης ο Αʼ δημιουργεί το Βασίλειο του Πόντου με πρωτεύουσα την Αμάση και αργότερα την Σινώπη. Το Βασίλειο αυτό διατηρείται έως το 64 π.Χ. οπότε διαλύθηκε από τον αυτοκράτορα της Ρώμης Πομπήιο. Ο Μιθριδάτης και αργότερα οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν για γλώσσα του κράτους τα Ελληνικά (Ποντιακά). Αργότερα προώθησαν τον εξελληνισμό της ενδοχώρας. Η Ελληνική γλώσσα ήταν η μόνη γραπτή γλώσσα όλων των λαών του Εύξεινου Πόντου γιʼ αυτό και την χρησιμοποίησαν οι Ρωμαίοι για να έχουν επικοινωνία με τους άλλους λαούς.
Ο Πόντος είναι από τα μέρη εκείνα που ασπάζονται πρώτα τον Χριστιανισμό και είναι η περιοχή που προσφέρει τους περισσότερους Αγίους-Μάρτυρες από όλους τους Μάρτυρες του Χριστιανισμού. Μερικοί από αυτούς ήταν οι Αγία Βαρβάρα, Αγία Κυριακή, Μέγας Βασίλειος, Άγιοι Ανάργυροι, Άγιος Γρηγόριος, Μεγαλομάρτυρας Γεώργιος, Άγιος Θεόδωρος ο Στρατηλάτης κ.ά.
Ο Χριστιανικός Πόντος θα είναι ένας από τους σπουδαιότερους λόγους που θα κρατήσουν οι Έλληνες την γλώσσα και την παράδοσή τους, αφού τα Ευαγγέλια μεταφράστηκαν πρώτα στα Ελληνικά. Η Ελληνική γλώσσα μιλιόταν σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο. Θα είναι επίσης ο λόγος που θα κρατηθούν οι Έλληνες με τον ερχομό του Ισλαμισμού αργότερα και την υποδούλωση από τους Τούρκους.
Με την δημιουργία αργότερα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας όπου κύρια γλώσσα είναι η Ελληνική και θρησκεία ο Χριστιανισμός, κρατάει γερά και αναπτύσσονται σε όλους τους τομείς οι Έλληνες του Πόντου.
Όταν το 1204 μ.Χ. οι Φράγκοι στην Δʼ Σταυροφορία κυρίευσαν την Κωνσταντινούπολη οι Κομνηνοί δημιούργησαν την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας του Πόντου που κράτησε ως το 1461. Η Τραπεζούντα παραδόθηκε , δεν έπεσε στους Τούρκους, οχτώ χρόνια αργότερα από την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τον τελευταίοι αυτοκράτορά της Δαυίδ.
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας οι Τούρκοι δεν θέλησαν να πειράξουν τους Έλληνες που κατοικούσαν στα παράλια του Πόντου, γιατί κρατούσαν το εμπόριο, κατασκεύαζαν καράβια και ήταν οι μόνοι που ήξεραν την τέχνη της εξόρυξης και της επεξεργασίας των μετάλλων στην Αργυρούπολη που βρίσκεται στην Αρχαία Χαλδαία-νότια της Παναγίας Σουμελά. Από την Χαλδαία κρατούσε και η καταγωγή των μάγων με τα δώρα.
Μετά την άλωση, εκπρόσωπος του Θεού επί της γης δεν είναι πια ο Αυτοκράτορας αλλά ο Οικουμενικός Πατριάρχης.
'Ετσι οι Πόντιοι μπόρεσαν και κράτησαν ήθη και έθιμα, την γλώσσα και την θρησκεία τους.
Ίδρυσαν σχολεία (1682 – Φροντιστήριο Τραπεζούντας) και δίδαξαν τα γράμματα στα παιδιά τους. Πολλοί ήταν δάσκαλοι, καθηγητές, τραπεζίτες, γιατροί και γενικά επιστήμονες. Πολλοί σπούδαζαν σε πριγκηπικές ακαδημίες των ηγεμονιών, αφού οι καθηγητές τους ήταν Έλληνες καθώς και πολλές φορές οι ίδιοι οι ηγεμόνες.
Οι Πόντιοι Έλληνες έχτισαν δεκάδες μονές που διατηρούσαν επί χρόνια, όπως είναι η Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά, που βρισκόταν στο όρος Μελάς, απ´ όπου έλαβε το όνομά της.
Ακόμα, Έλληνες του Πόντου αλλά και της Άσπρης Θάλασσας (Μεσόγειος) άρχισαν να μεταναστεύουν προς τις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Έτσι έφτασαν σε σημείο στις Βλαχία και Μολδαβία να εξασφαλίσουν τους θρόνους των δύο ηγεμονιών – πριγκιπάτων Έλληνες από το 1711 έως το 1821.
Έτσι, παρότι ο Ελληνισμός ήταν υπόδουλος, πρωτοστατεί στα γράμματα και στο εμπόριο. Είναι αυτοί που θα δώσουν το σύνθημα για ανεξαρτησία της Ελλάδας. Θα βοηθήσουν και με έμψυχο υλικό και οικονομικά.
Πόντιοι υπήρξαν και οι πρωτεργάτες της επανάστασης του 1821. Οι αδερφοί Αλέξανδρος και Δημήτριος Υψηλάντης καθώς επίσης και πολλοί Φιλικοί. Η οικογένεια των Μουρούζηδων και άλλοι, έδωσαν τα πάντα στον απελευθερωτικό Αγώνα.
Με την δημιουργία του Ελληνικού κράτους η οικονομική ανάπτυξη συνδυάστηκε με δημογραφική άνοδο. Στις αρχές του 20ου αιώνα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ζούσαν περίπου 600.000 Πόντιοι.
Με τους πρώτους διωγμούς των Τούρκων πολλοί Πόντιοι πήγαν προς τον Καύκασο – Γεωργία και σε άλλες περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, όπου υπήρχαν ομόθρησκοί τους. Οι Πόντιοι πήραν μαζί τους τον πολιτισμό, την καλλιέργεια της γης, το εμπόριο, τις τέχνες και τα γράμματα. Γι ʽαυτό οι Γεωργιανοί ονόμασαν τους Πόντιους «Περζενεσβίλλι», που σημαίνει οι γιοι των σοφών ανθρώπων. Το πρώτο τυπογραφείο στην Τιφλίδα καθώς και ο πυρήνας της πρώτης “Ρωσικής ατμοπλοϊκής εταιρίας” σχηματίστηκε από Έλληνες του Πόντου που ήταν και οι περισσότεροι πλοίαρχοι.
Η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου έχει και το δικό της τραγικό κομμάτι. Με περισσότερους από 350.000 νεκρούς, η γενοκτονία των Ποντίων (1916 – 1923), αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη γενοκτονία του αιώνα μας. Τα χρόνια της ευημερίας τελείωσαν με αυτό το σχέδιο εξόντωσης των Χριστιανικών πληθυσμών, πρώτα των Αρμενίων και μετά του Ποντιακού Ελληνισμού. Με αυτή τη πράξη έκλεισε ένας κύκλος 3.000 ετών.
Η ιστορία των Ελλήνων του Πόντου σταμάτησε μετά από τρεις χιλιάδες χρόνια το 1922-24, όταν μεσολάβησαν οι συμμαχικές δυνάμεις και η Ελληνική κυβέρνηση συμφώνησε με τον Τούρκο Κεμάλ για την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Ήταν μοίρα των Ποντίων, να συνεχισθεί ο αποδεκατισμός τους στην Ελλάδα.
Στην Καλαμαριά όπου είχαν αποβιβασθεί στεγάσθηκαν οι περισσότεροι σε σκηνές, χειμώνας σκληρός, ιατρική περίθαλψη ελλιπής, αθλία και ο εξανθηματικός τύφος τους θέρισε.
Κάθε μέρα πέθαιναν 120-130 άτομα και στοιβάζονταν σε κάρα και τους πετούσαν σε χαντάκια - τάφους.
Οι νεκροί θα ήταν περισσότεροι αν δεν προσέφερε τις υπηρεσίες της η Αμερικανική Περίθαλψη της Εγγύς Ανατολής. Από τον Απρίλιο 1921 χορήγησε με αφθονία φάρμακα, κουβέρτες, σεντόνια και χρειώδη στα Νοσοκομεία, έδωσε δυο και τρεις αλλαξιές, κάλτσες και διάφορα είδη ρουχισμού σε κάθε πρόσφυγα. Επέβλεψε και επέβαλε παντού καθαριότητα. Ιδιαίτερη μέριμνα έδειξε για τα μικρά παιδιά και τις έγκυες έτσι σε λίγο καιρό περιόρισαν την θνησιμότητα από 120 σε 10.
Η βοήθεια από τους Ελλαδίτες μικρή. Πολλοί βλαστημούσαν τον Βενιζέλο που έφερε τους πρόσφυγες, άλλοι τους κοιτούσαν καχύποπτα άλλοι τους εκμεταλλεύονταν.
«ΟΛΕ ΙΝΤΑΝ»
Όμως καμία ιστορία των Ποντίων δεν πρέπει να κλείνει μελαγχολικά!
Οι Πόντιοι που επέζησαν εγκαταστάθηκαν σε όλη τη Ελλάδα κυρίως όμως στη Μακεδονία και Θράκη. Για άλλη μια φορά περήφανοι Ακρίτες, υπερασπιστές της Ελλάδας.
Το ανοιχτό μυαλό και το πείσμα τους λειτούργησαν για άλλη μια φορά.
Σήμερα περισσότεροι από 2,5 εκ Έλληνες σε όλο το κόσμο αυτοχαρακτηρίζονται ως Πόντιοι και αποδεικνύουν με τη παρουσία και τα επιτεύγματά τους ότι όλα μπορούν να γίνουν...
Επίλογος
Επί 3.000 χρόνια οι Έλληνες του Πόντου διατήρησαν αναλλοίωτη την Ελληνική Εθνική συνείδηση και την ελληνική γλώσσα, στη μορφή της ποντιακής διαλέκτου, η οποία διατηρεί τα στοιχεία της αρχαίας ελληνικής (ιωνικής) προφοράς.
Ο Πόντος, πριν καταστραφεί τόσο βάρβαρα από τους Τούρκους υπήρξε αστείρευτη πηγή πνεύματος και πολιτισμού. Στάθηκε τόπος όπου οι Έλληνες δημιούργησαν και διέπρεψαν. Η γη του Πόντου στάθηκε μάνα σπουδαίων ανδρών. Αυτόν τον τόπο της δόξας, της παράδοσης, των γραμμάτων και του Χριστιανισμού έχουμε χρέος να κρατάμε ζωντανό στην μνήμη μας. Τον άλλο Πόντο του πόνου και του ξεριζωμού ας τον αφήσουμε κλειδωμένο σε κάποια συρτάρια της ιστορικής μας μνήμης, σαν ένα κακό όνειρο που τάραξε τον ύπνο μας και πέρασε.
«Η Ρωμανία κι' αν' πέρασεν ανθεί και φέρει κι άλλο»
- - - - -
