Hans Rott (1858–1884)
Η τραγική ιστορία μιας ιδιοφυΐας που χάθηκε τόσο πρόωρα
Η τραγική ιστορία μιας ιδιοφυΐας που χάθηκε τόσο πρόωρα
Ακούγοντας τη σχετικά πρόσφατη έκδοση της Πρώτης Συμφωνίας του Rott από τον Jakub Hrůša με τη Bamberger Symphoniker, σκέφτηκα πως αξίζει να γραφτούν λίγα λόγια για τον συνθέτη που τόσο επηρέασε το έργο του Mahler.
Ο Hans Rott γεννήθηκε την 1η Αυγούστου του 1858 στη Βιέννη. Η μητέρα του ήταν ηθοποιός και τραγουδίστρια, ενώ ο πατέρας του ήταν διάσημος κωμικός ηθοποιός. Ο νεαρός Rott έμεινε ορφανός και από τους δύο γονείς του πριν συμπληρώσει τα 18 του χρόνια, κάτι που τον επηρέασε βαθιά ψυχολογικά και τον άφησε σε πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση. Όμως, καθώς είχε ήδη αναγνωριστεί το ταλέντο του, του επιτράπηκε να συνεχίσει τις σπουδές του στο Ωδείο της Gesellschaft der Musikfreunde της Βιέννης χωρίς δίδακτρα. Εκεί διδάχθηκε αντίστιξη και σύνθεση από τον Franz Krenn — τον ίδιο δάσκαλο με τον Gustav Mahler — ενώ αργότερα (1874) έκανε σπουδές οργάνου με τον Anton Bruckner, ο οποίος έλεγε πως ο Rott ήταν ο αγαπημένος μαθητής του.
Όταν έφτασε η τελική χρονιά των σπουδών του, το 1878, υπέβαλε το πρώτο μέρος της Συμφωνίας του σε Μι μείζονα σε διαγωνισμό σύνθεσης. Η κριτική επιτροπή ήταν ιδιαίτερα χλευαστική για το έργο, με τον Brahms να τον απορρίπτει σκληρά, να αμφισβητεί ότι πρόκειται για δικό του έργο, να μιλά για «ασημαντότητες και ανοησίες» και να του λέει, ουσιαστικά, να σταματήσει να συνθέτει και να παρατήσει τη μουσική όσο είναι νέος. Απίστευτα τα λόγια του Brahms — αν και, ψάχνοντας, κατέληξα στο συμπέρασμα πως η στάση του έκρυβε από πίσω τον εκνευρισμό του επειδή ο Bruckner επηρέαζε τόσο έντονα τους σπουδαστές και όχι ο ίδιος.
Ο μόνος που αντέδρασε από την κριτική επιτροπή όταν χλεύασαν τον Rott ήταν ο Bruckner, ο οποίος σηκώθηκε όρθιος και φώναξε: «Μη γελάτε, κύριοι! Από αυτόν τον άνθρωπο θα ακούσετε ακόμα μεγάλα πράγματα!» («Nicht lachen, meine Herren! Von diesem Mann werden Sie noch Großes hören!»).
Αυτή η σκηνή πλήγωσε βαθιά τον Rott και καθόρισε, δυστυχώς, την υπόλοιπη ζωή του.
Η σχέση του με τον Mahler
Ο Rott με τον Mahler, πέρα από το ότι σπούδαζαν μαζί, ήταν φίλοι και συγκάτοικοι. Για τον Mahler, ο Rott ήταν σαν αδελφός του και έγραψε κάποτε:
«Το μεγαλείο του φτάνει τόσο ψηλά στη συμφωνία του (που έγραψε στα 20 του), που τον κάνει — χωρίς υπερβολή — τον ιδρυτή της νέας συμφωνίας όπως την εννοώ εγώ… Είναι τόσο κοντά στην ψυχή μου, που εμείς οι δύο είμαστε σαν δύο καρποί από το ίδιο δέντρο».
Και πράγματι, επηρέασαν ο ένας τον άλλον, με τον νεότερο Mahler να παίρνει θέματα και ορχηστρικές χειρονομίες που χρησιμοποίησε κυρίως στις δύο πρώτες συμφωνίες του.
Όμως ο Rott δεν ήταν τόσο ανθεκτικός όσο ο Mahler και λύγισε κάτω από αυτές τις συνεχείς δυσκολίες και απορρίψεις που συναντούσε στη ζωή του. Οι γιατροί αργότερα θα μιλήσουν για «παραληρητική παραφροσύνη» και «μανία καταδιώξεως».
Καθώς χάνει τη θέση του ως μουσικός, στις 23 Οκτωβρίου 1880 επιβιβάζεται σε τρένο με προορισμό το Mulhouse (Αλσατία), περίπου 700 χλμ μακριά, καθώς έπρεπε να βρει μια δουλειά για να ζήσει, για μια θέση σε χορωδία. Κάπου στο Linz ή λίγο μετά, βγάζει περίστροφο και απειλεί έναν συνεπιβάτη που ήθελε να ανάψει πούρο, απαιτώντας να μην το κάνει, επειδή πίστευε ότι ο Brahms είχε γεμίσει ολόκληρο το βαγόνι με δυναμίτη για να το ανατινάξει και να τον σκοτώσει.
Δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό του. Τον γύρισαν πίσω και, μετά από μια περίοδο εξετάσεων, τον έκλεισαν το 1881 στο κρατικό ψυχιατρικό άσυλο της Κάτω Αυστρίας. Στην αρχή συνέχισε να συνθέτει — ακόμη και μια δεύτερη συμφωνία και ένα ορατόριο. Όμως σταδιακά βυθίστηκε σε βαθιά κατάθλιψη και κατέστρεψε τα έργα που έγραφε. Αδυνάτιζε συνεχώς.
Από εδώ και πέρα η ιστορία γίνεται ακόμη πιο θλιβερή. Το 1882 προσπάθησε να αυτοκτονήσει με απαγχονισμό. Ακολούθησαν και άλλες — πολλές — απόπειρες, μέχρι που τελικά, μέσα στις άθλιες συνθήκες στις οποίες ζούσε, πέθανε το 1884 από φυματίωση.
Στην κηδεία του, στο Κεντρικό Κοιμητήριο της Βιέννης (Zentralfriedhof), ήταν παρόντες ο Bruckner, ο Mahler και άλλοι φίλοι. Η πλάκα του τάφου του έγραφε:
«Εδώ αναπαύεται και ο Hans Rott, συνθέτης, 1858–1884».
Τα έργα του είναι, δυστυχώς, λιγοστά.
Αυτό που οπωσδήποτε πρέπει να ακούσει κανείς είναι το αριστούργημά του, *Symphony No. 1 in E Major*.
Υπάρχουν πολλές εκτελέσεις· δύο εξαιρετικές είναι αυτή του Järvi και αυτή του Hrůša.
Ακούγοντας κανείς αυτή τη συμφωνία, καταλαβαίνει πόσο επηρέασε ο Rott τον Mahler και εκείνος, με τη σειρά του, τόσους άλλους. Νομίζω πως πρόκειται για ένα έργο-κλειδί για τον ύστερο ρομαντισμό και τη μετέπειτα μοντέρνα εποχή της μουσικής.
Δύο ακόμη CD της Capriccio με έργα του Rott, με τίτλους *Orchestral Works Vol. 1* και *Vol. 2*, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον και περιέχουν μερικά ακόμη από τα έργα του Rott που διασώθηκαν.
Δεν θυμάμαι πιο τραγική φιγούρα από τον συνθέτη αυτόν στην ιστορία της μουσικής. Τι κρίμα που χάθηκε τόσο νωρίς και τόσο άδικα.
Και όπως είπε ο Mahler για τον θάνατό του:«Αυτό που η μουσική έχασε μαζί του δεν μπορεί καν να υπολογιστεί» («Was die Musik an ihm verloren hat, ist gar nicht zu ermessen»).
Αν έχετε παρατηρήσεις, διορθώσεις ή προτάσεις, γράψτε παρακαλώ αγαπητοί συνάδελφοι
