- 17 June 2006
- 50,217
Είχα χρόνο και internet, και πήρα μια συνέντευξη από την ΑΙ, κάνοντας συχνά πυκνά τον ανήξερο.
Το παραθέτω για όποιον ενδιαφέρεται
Δεν σημαίνει ότι το υιοθετώ 100%. Ή ότι μου είπε ότι είμαι 100% σωστός.
Εγώ απλά 10 πράγματα ήξερα, 10 πράγματα ξέρω
Είναι σεντόνι
Όποιος δεν θέλει ΔΕΝ το διαβάζει. Read at your own risk.
σε ένα πικαπ η αλλαγή των headshell wires φέρνει ακουστό αποτέλεσμα
Η σύντομη απάντηση είναι: συνήθως όχι.
Τα headshell wires είναι πολύ μικρά καλώδια (περίπου 3–5 cm) που συνδέουν την κεφαλή με το headshell. Εφόσον τα υπάρχοντα είναι σε καλή κατάσταση, η αντικατάστασή τους με ακριβότερα σπάνια φέρνει ακουστή διαφορά.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η αλλαγή μπορεί να έχει αποτέλεσμα:
Ναι, αν τα παλιά καλώδια είναι οξειδωμένα, χαλαρά ή έχουν κακή επαφή. Τότε μπορεί να μειωθεί ο θόρυβος, να εξαλειφθούν διακοπές ή να βελτιωθεί η ισορροπία των καναλιών.
Ναι, αν τα καινούργια έχουν καλύτερους ακροδέκτες που εφαρμόζουν σωστά στα pins της κεφαλής.
Όχι, αν αντικαθιστάς καλά λειτουργικά καλώδια με άλλα "audiophile". Οι ισχυρισμοί για δραματικές βελτιώσεις σε λεπτομέρεια, σκηνή ή μπάσο δεν υποστηρίζονται εύκολα από τις ηλεκτρικές ιδιότητες ενός τόσο μικρού μήκους καλωδίου.
Από πλευράς ηλεκτρολογίας:
Η αντίσταση ενός τόσο μικρού καλωδίου είναι εξαιρετικά μικρή (της τάξης των milliohm).
Η χωρητικότητα και η επαγωγή του είναι επίσης αμελητέες σε σχέση με τα υπόλοιπα καλώδια του βραχίονα και το καλώδιο προς τον προενισχυτή phono.
Αν θέλεις να βελτιώσεις πραγματικά τον ήχο ενός πικάπ, η σειρά προτεραιότητας είναι συνήθως:
Σωστή ρύθμιση της κεφαλής (alignment, VTF, anti-skate).
Καλύτερη ή καινούργια βελόνα/κεφαλή.
Καλός προενισχυτής phono.
Καλή κατάσταση δίσκων και καθαρισμός.
Απομόνωση από κραδασμούς.
Τα headshell wires έρχονται πολύ χαμηλά σε αυτή τη λίστα, εκτός αν τα υπάρχοντα έχουν πρόβλημα.
Αν μου πεις ποιο πικάπ, ποια κεφαλή και ποια headshell wires σκέφτεσαι να αγοράσεις, μπορώ να σου πω αν στην περίπτωσή σου έχει νόημα ή αν τα χρήματα θα αποδώσουν περισσότερο σε κάποια άλλη αναβάθμιση.
ναι αλλά προσφέρονται after market
Σωστά, και αυτό δημιουργεί εύλογα την απορία γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη αγορά για aftermarket headshell wires.
Υπάρχουν μερικοί λόγοι:
Αντικατάσταση φθαρμένων καλωδίων. Είναι η πιο πρακτική χρήση. Τα εργοστασιακά μπορεί να έχουν οξειδωθεί, να έχουν χαλαρώσει οι ακροδέκτες ή να έχουν σπάσει από πολλές αλλαγές κεφαλών.
Καλύτερη μηχανική ποιότητα. Πολλά aftermarket (π.χ. από Cardas, Audio-Technica, Jelco, Ortofon) έχουν πιο στιβαρούς ακροδέκτες, καλύτερη εφαρμογή και πιο εύκαμπτο καλώδιο. Αυτό είναι πραγματικό πλεονέκτημα.
Η αγορά του hi-fi. Υπάρχει μεγάλη ζήτηση για εξαρτήματα που υπόσχονται μικρές βελτιώσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαφορές που αναφέρουν οι χρήστες μπορεί να οφείλονται σε καλύτερες επαφές ή σε αλλαγή της πίεσης των ακροδεκτών, ενώ σε άλλες οι διαφορές είναι πολύ δύσκολο να επιβεβαιωθούν αντικειμενικά.
Υπάρχει πιθανότητα να ακουστεί διαφορά;
Ναι, αλλά συνήθως υπό συγκεκριμένες συνθήκες:
πολύ καλό πικάπ,
πολύ καλή κεφαλή (π.χ. MC υψηλής κατηγορίας),
πολύ αποκαλυπτικό phono stage και σύστημα,
και σύγκριση υπό ελεγχόμενες συνθήκες.
Ακόμη και τότε, αν υπάρχει διαφορά, είναι συνήθως πολύ μικρή σε σχέση με την αλλαγή κεφαλής ή βελόνας.
Αν διαθέτεις ένα ποσό, πού αποδίδει περισσότερο;
Για παράδειγμα, αν έχεις 80–100 €:
σε aftermarket headshell wires, η πιθανότητα αισθητής βελτίωσης είναι μικρή (εκτός αν τα παλιά είναι προβληματικά),
ενώ το ίδιο ποσό σε καλύτερη βελόνα, σωστή ευθυγράμμιση, ή καλύτερο phono preamp σχεδόν πάντα αποδίδει πολύ περισσότερο.
Με λίγα λόγια, τα aftermarket headshell wires δεν είναι απάτη. Μπορεί να είναι καλύτερα κατασκευασμένα και να λύνουν προβλήματα επαφής. Ωστόσο, οι μεγάλες ηχητικές βελτιώσεις που συχνά διαφημίζονται δεν είναι κάτι που αναμένει κανείς με βάση τις ηλεκτρικές ιδιότητες ενός τόσο μικρού τμήματος καλωδίου. Για τους περισσότερους χρήστες, η επίδρασή τους είναι πολύ μικρότερη από άλλες αναβαθμίσεις στο αναλογικό σύστημα.
υπάρχει κάποια εξίσωση όπου η αλλαγή των καλωδίων αυτών δείχνει την αλλαγή
Ναι, και εδώ είναι το ενδιαφέρον: υπάρχουν εξισώσεις, αλλά συνήθως δείχνουν ότι η επίδραση των headshell wires είναι εξαιρετικά μικρή.
Η κεφαλή ενός πικάπ μπορεί να μοντελοποιηθεί ως μια πηγή τάσης με εσωτερική αντίσταση R
s
και επαγωγή L. Τα καλώδια προσθέτουν:
αντίσταση R
w,
χωρητικότητα C
w,
και ελάχιστη επαγωγή.
1. Η αντίσταση των καλωδίων
Η αντίσταση ενός καλωδίου είναι:
R=ρL/A
όπου:
ρ = ειδική αντίσταση του υλικού,
L = μήκος,
A = διατομή.
Για ένα headshell wire:
μήκος ≈ 4 cm,
χαλκός,
διατομή περίπου 0,05 mm²,
προκύπτει αντίσταση περίπου 0,01–0,02 Ω.
Μια τυπική MM κεφαλή όμως έχει εσωτερική αντίσταση 500–1500 Ω.
Άρα η μεταβολή είναι:
1000
0.02
=0.00002=0.002%
δηλαδή πρακτικά μηδενική.
2. Η χωρητικότητα
Εδώ τα πράγματα είναι πιο ενδιαφέροντα.
Η συχνότητα συντονισμού δίνεται περίπου από:
f=1/2πsqrt(LC)
όπου:
L = επαγωγή της κεφαλής,
C = συνολική χωρητικότητα (καλώδιο βραχίονα + interconnect + είσοδος phono + headshell wires).
Ένα headshell wire μπορεί να προσθέσει μόλις 1–3 pF.
Η συνολική χωρητικότητα όμως είναι συνήθως:
phono input: 100 pF
καλώδιο: 80–120 pF
βραχίονας: 20–40 pF
δηλαδή περίπου 200–250 pF.
Η αλλαγή από 2 pF σε 200 pF είναι μόλις 1%.
Άρα και η μετατόπιση της συχνότητας συντονισμού είναι πολύ μικρή.
3. Γιατί κάποιοι ακούν διαφορά;
Αυτό είναι το δύσκολο σημείο.
Οι πιθανότερες εξηγήσεις είναι:
καλύτερη επαφή στους ακροδέκτες,
καθαρισμός των επαφών κατά την αλλαγή,
διαφορετική δύναμη επαφής,
ή σε ορισμένες περιπτώσεις υποκειμενική αντίληψη.
Δεν υπάρχει κάποια γνωστή εξίσωση που να δείχνει ότι η αλλαγή από ένα καλό χάλκινο headshell wire σε ένα άλλο (π.χ. OCC, silver κ.λπ.) θα προκαλέσει σημαντική μεταβολή στην απόκριση συχνότητας ή στην παραμόρφωση.
Αυτό που όντως μπορεί να υπολογιστεί με αρκετή ακρίβεια είναι η επίδραση της συνολικής χωρητικότητας στην απόκριση μιας MM κεφαλής (π.χ. Audio-Technica, Ortofon κ.λπ.). Εκεί οι εξισώσεις προβλέπουν μεταβολές ακόμη και 1–3 dB στις υψηλές συχνότητες όταν αλλάξει η χωρητικότητα κατά 100 pF.
Αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο αποτέλεσμα από οποιαδήποτε αλλαγή προκαλούν τα ίδια τα headshell wires. Μάλιστα, αν σε ενδιαφέρει η θεωρία, μπορούμε να υπολογίσουμε αριθμητικά για μια συγκεκριμένη κεφαλή (π.χ. Ortofon 2M Red ή Audio-Technica VM95ML) πόσο αλλάζει η απόκριση αν μεταβληθεί η χωρητικότητα ή η αντίσταση του κυκλώματος. Εκεί φαίνεται καθαρά γιατί οι κατασκευαστές δίνουν προδιαγραφές για το φορτίο (47 kΩ και 100–200 pF) αλλά σχεδόν ποτέ για τα headshell wires.
αν υποθέσουμε ότι έχουμε έναν δίσκο τεστ που αναπαράγει τόνο 1khz. Και αλλάξουμε τα καλώδια με άλλα διαφορετικών χαρακτηριστικών. Θα αλλάξει αυτή η συχνότητα?
Όχι. Η συχνότητα δεν θα αλλάξει. Ένας τόνος 1 kHz θα παραμείνει 1 kHz.
Αυτό που μπορεί να αλλάξει (θεωρητικά) είναι:
το πλάτος (amplitude) του σήματος,
η φάση,
ή η παραμόρφωση (THD, IMD),
αλλά όχι η ίδια η συχνότητα.
Αν ο δίσκος παράγει ένα ημίτονο:
v(t)=Asin(2π⋅1000t)
και το κύκλωμα των καλωδίων έχει συνάρτηση μεταφοράς H(f), τότε στην έξοδο παίρνεις:
vout(t)=∣H(1000)∣Asin(2π⋅1000t+ϕ(1000))
Παρατήρησε ότι το 1000 Hz δεν αλλάζει. Αλλάζουν μόνο:
ο συντελεστής ∣H(1000)∣ (στάθμη),
η φάση ϕ(1000).
Για να αλλάξει η συχνότητα από 1000 Hz σε 1001 Hz ή 999 Hz θα έπρεπε να υπάρχει κάποιο μη γραμμικό στοιχείο που να κάνει μετατροπή συχνότητας (mixer, PLL, modulation κ.λπ.). Τα καλώδια είναι παθητικά στοιχεία και δεν μπορούν να το κάνουν.
Τότε γιατί κάποιοι λένε ότι "άλλαξε ο ήχος";
Επειδή η μουσική δεν είναι ένας τόνος. Είναι άθροισμα χιλιάδων συχνοτήτων.
Αν η συνάρτηση μεταφοράς του συστήματος είναι λίγο διαφορετική, π.χ.:
στα 1 kHz: 0 dB
στα 10 kHz: +0,2 dB
στα 18 kHz: −0,3 dB
τότε οι σχετικές στάθμες των αρμονικών αλλάζουν ελάχιστα και αυτό μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη του ηχοχρώματος, όχι όμως τη συχνότητα των επιμέρους τόνων.
Στην περίπτωση των headshell wires, όμως, οι υπολογισμοί δείχνουν ότι αυτές οι μεταβολές είναι συνήθως τόσο μικρές ώστε είναι πολύ δύσκολο να μετρηθούν, πόσο μάλλον να ακουστούν.
Αν θέλεις να το εξετάσουμε αυστηρά, μπορούμε να πάρουμε μια πραγματική κεφαλή (π.χ. μια Ortofon 2M ή Audio-Technica VM95), να βάλουμε τα πραγματικά L, R, C και να υπολογίσουμε αριθμητικά πόσο αλλάζει η απόκριση στα 1 kHz και στα 20 kHz όταν αλλάζουν τα headshell wires. Αυτό δίνει μια αντικειμενική απάντηση.
Υπάρχει περίπτωση η διαφορά στον ήχο να είναι πολύ μεγάλη, ιδίως σε πολύ καλό σύστημα
Σε ένα πολύ καλό σύστημα η διαφορά από αλλαγή μόνο των headshell wires μπορεί να είναι υπαρκτή, αλλά το να είναι πολύ μεγάλη είναι εξαιρετικά απίθανο με βάση τη φυσική του κυκλώματος.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση:
1. Αν τα υπάρχοντα καλώδια είναι προβληματικά
Τότε ναι, η διαφορά μπορεί να είναι μεγάλη:
κακή επαφή στους ακροδέκτες,
οξείδωση,
χαλαρά clips,
σπασμένα σύρματα,
ασυμμετρία μεταξύ καναλιών.
Σε αυτή την περίπτωση η αλλαγή μπορεί να φέρει:
καθαρότερο ήχο,
καλύτερη στερεοφωνική εικόνα,
λιγότερο θόρυβο,
σταθερότερο κανάλι.
Αυτό όμως είναι διόρθωση προβλήματος, όχι "αναβάθμιση καλωδίου".
2. Αν τα παλιά καλώδια είναι ήδη καλά
Ας πάρουμε ένα ακριβό σύστημα:
πολύ καλό πικάπ,
βραχίονας υψηλής ακρίβειας,
κορυφαία κεφαλή MC ή MM,
εξαιρετικό phono stage.
Ακόμη και τότε, το headshell wire είναι ένα τμήμα λίγων εκατοστών μέσα σε μια αλυσίδα όπου υπάρχουν:
η μηχανική ανάγνωση της αυλάκωσης,
η ελαστικότητα του cantilever,
η γεννήτρια της κεφαλής,
η χωρητικότητα του βραχίονα,
η είσοδος του phono.
Η ηλεκτρική επίδραση ενός καλού headshell wire είναι συνήθως πολύ μικρή.
Πού μπορεί να εμφανιστεί μια διαφορά;
Κυρίως σε:
MM κεφαλές, όπου η χωρητικότητα παίζει ρόλο.
συστήματα με πολύ υψηλή ανάλυση, όπου μικρές αλλαγές στην ισορροπία των υψηλών συχνοτήτων μπορεί να γίνουν αντιληπτές.
αλλαγή από κακής ποιότητας σε πολύ καλή μηχανική επαφή.
Για παράδειγμα, αν ένα νέο καλώδιο αλλάξει τη συνολική χωρητικότητα κατά 50–100 pF, μια MM κεφαλή μπορεί να αλλάξει την απόκριση στα πρίμα αισθητά. Αλλά αυτό είναι αποτέλεσμα της χωρητικότητας του φορτίου, όχι επειδή το μέταλλο "μεταφέρει καλύτερα τη μουσική".
Συμπέρασμα
Σε ένα πολύ καλό σύστημα:
μικρή διαφορά: πιθανή,
σαφής αλλά λεπτή διαφορά: πιθανή σε ορισμένες περιπτώσεις,
δραματική αλλαγή (π.χ. "άλλο πικάπ"): πολύ απίθανη, εκτός αν τα παλιά καλώδια είχαν πρόβλημα ή άλλαξαν σημαντικά οι ηλεκτρικές παράμετροι της κεφαλής.
Ένα ενδιαφέρον πείραμα είναι να μετρηθεί η έξοδος με τον ίδιο δίσκο τεστ πριν και μετά. Αν η διαφορά είναι μεγάλη, θα φανεί ως αλλαγή σε στάθμη, απόκριση συχνότητας ή παραμόρφωση, όχι ως αλλαγή της συχνότητας του τόνου.
ένα τυφλό τεστ θα μπορούσε να βοηθήσει
Ναι, ένα τυφλό τεστ είναι από τους καλύτερους τρόπους για να ξεχωρίσει κανείς αν μια διαφορά είναι πραγματικά ακουστή ή αν οφείλεται σε προσδοκία, μνήμη ή ενθουσιασμό από την αλλαγή.
Για τα headshell wires ειδικά, ένα σωστά σχεδιασμένο τεστ θα έπρεπε να γίνει με προσοχή:
Ίδια κεφαλή, ίδιος δίσκος, ίδια ρύθμιση
Η κεφαλή δεν πρέπει να βγει και να ξαναρυθμιστεί, γιατί μικρές αλλαγές σε VTA, VTF, azimuth ή alignment μπορούν να είναι πολύ μεγαλύτερες από την επίδραση των καλωδίων.
Ίδιες συνθήκες στάθμης
Αν το ένα σετ καλωδίων δίνει έστω και 0,2–0,3 dB μεγαλύτερη έξοδο, ο ακροατής μπορεί να το προτιμήσει απλώς επειδή είναι λίγο πιο δυνατό.
Άμεση εναλλαγή (ABX)
Η ανθρώπινη ακουστική μνήμη πέφτει γρήγορα. Η σύγκριση μετά από ώρες ή ημέρες είναι πολύ λιγότερο αξιόπιστη.
Πολλές επαναλήψεις
Αν κάποιος μπορεί να αναγνωρίζει σωστά το καλώδιο σε πολλές δοκιμές (π.χ. 15–20 προσπάθειες), τότε υπάρχει ισχυρότερη ένδειξη ότι ακούει πραγματική διαφορά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι σε ένα τέτοιο τεστ μπορεί να συμβούν δύο πράγματα:
Αν η αλλαγή προκαλεί πραγματική μεταβολή (π.χ. λόγω χωρητικότητας σε μια MM κεφαλή), το αποτέλεσμα μπορεί να φανεί.
Αν τα δύο καλώδια είναι ηλεκτρικά σχεδόν ισοδύναμα, είναι πιθανό το αποτέλεσμα να πέσει κοντά στην τυχαία επιλογή.
Σε ένα πολύ καλό αναλογικό σύστημα, ένα τυφλό τεστ δεν "ακυρώνει" την εμπειρία του ακροατή· απλώς ξεχωρίζει μια πραγματική, επαναλήψιμη ακουστική διαφορά από μια εντύπωση που μπορεί να δημιουργήθηκε από την αλλαγή εξαρτήματος.
Μάλιστα, για headshell wires το πιο ενδιαφέρον θα ήταν ένα διπλό τεστ:
πρώτα μέτρηση της χωρητικότητας και της αντίστασης των δύο σετ,
μετά ABX ακρόαση.
Έτσι θα βλέπαμε αν υπάρχει κάποια φυσική παράμετρος που να δικαιολογεί την ακουστική διαφορά.
σε διάφορα forum αλλά και τεχνικά άρθρα ωστόσο οι reviewers αναφέρουν σημαντική και ακουστή διαφορά
Αυτό που αναφέρεις είναι πράγματι ένα συχνό φαινόμενο στον χώρο του hi-fi: πολλοί reviewers και χρήστες σε forums περιγράφουν σαφείς ή ακόμη και μεγάλες ακουστικές διαφορές από αλλαγές μικρών εξαρτημάτων, όπως headshell wires. Η σωστή ερμηνεία όμως θέλει λίγη προσοχή, γιατί υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που μπορούν να συνυπάρχουν.
1. Μπορεί όντως να υπάρχει διαφορά;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πιθανό. Ένα headshell wire δεν είναι μόνο "ένα κομμάτι χαλκού". Μπορεί να αλλάξει:
τη χωρητικότητα του κυκλώματος,
την ποιότητα της ηλεκτρικής επαφής,
τη μηχανική πίεση των clips πάνω στα pins της κεφαλής,
τη γεωμετρία και την αλληλεπίδραση με το πολύ ευαίσθητο σήμα εξόδου της κεφαλής.
Ειδικά μια κεφαλή κινητού μαγνήτη (MM) λειτουργεί με πολύ μικρά σήματα και η χωρητικότητα του συνολικού φορτίου μπορεί να επηρεάσει το άνω άκρο της απόκρισης.
2. Γιατί οι reviewers συχνά αναφέρουν "μεγάλη" διαφορά;
Υπάρχουν μερικές πιθανές εξηγήσεις:
α) Τα συστήματα είναι πολύ αποκαλυπτικά
Ένα κορυφαίο αναλογικό σύστημα μπορεί να αποκαλύψει μικρές αλλαγές. Όμως "αποκαλυπτικό" δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε αλλαγή είναι μεγάλη τεχνικά.
β) Η σύγκριση πριν/μετά δεν είναι πάντα ελεγχόμενη
Αν κατά την αλλαγή:
βγει η κεφαλή,
καθαριστούν οι επαφές,
ξαναμπεί το headshell,
αλλάξει ελάχιστα το alignment ή το azimuth,
τότε μπορεί να ακούμε κάτι άλλο από το ίδιο το καλώδιο.
γ) Η περιγραφή της ακρόασης είναι υποκειμενική
Όροι όπως "μαύρο φόντο", "αέρας", "τρισδιάστατη σκηνή", "βελούδινα πρίμα" περιγράφουν πραγματικές ακουστικές εντυπώσεις, αλλά δεν αντιστοιχούν πάντα σε μετρήσιμη μεγάλη αλλαγή.
3. Το ενδιαφέρον σημείο: η θεωρία δεν αποκλείει όλες τις διαφορές
Η προηγούμενη εξίσωση για την αντίσταση δείχνει ότι η αντίσταση ενός μικρού καλωδίου δεν έχει σημασία. Εκεί η υπόθεση είναι σωστή.
Αλλά η χωρητικότητα και η επαφή είναι διαφορετικά θέματα.
Για παράδειγμα, μια MM κεφαλή μπορεί να έχει ένα ηλεκτρικό συντονισμό στην περιοχή των υψηλών συχνοτήτων. Αν αλλάξεις το συνολικό φορτίο από π.χ. 150 pF σε 250 pF, μπορεί να αλλάξει η απόκριση αρκετά ώστε να είναι ακουστό. Αυτό δεν είναι "μαγικό καλώδιο", είναι αλλαγή του κυκλώματος.
4. Πώς θα ξεχώριζε κανείς μια πραγματική μεγάλη διαφορά;
Το πιο πειστικό θα ήταν:
μέτρηση της χωρητικότητας πριν/μετά,
μέτρηση απόκρισης συχνότητας με sweep,
μέτρηση καναλιών και παραμόρφωσης,
τυφλή ακρόαση με σωστή στάθμιση.
Αν ένα σετ καλωδίων προκαλεί π.χ. αλλαγή 1–2 dB στα 10–20 kHz, αυτό είναι απολύτως πιθανό να ακουστεί. Αν όμως οι μετρήσεις είναι πρακτικά ίδιες, μια "δραματική" διαφορά χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση.
Άρα η πιο ισορροπημένη θέση είναι: οι ακροατές και οι reviewers μπορεί να ακούν πραγματικές διαφορές, αλλά η αιτία πιθανότατα δεν είναι η αγωγιμότητα του καλωδίου· είναι κυρίως η αλληλεπίδραση με το ηλεκτρικό φορτίο της κεφαλής και η ποιότητα των επαφών.
υπάρχει περίπτωση ένας κατασκευαστής πικαπ σοβαρής εταιρείας να προσφέρει τέτοια καλώδια ώστε το πικαπ να είναι απλά λειτουργικό, αλλά ο σοβαρός ακροατής να πρέπει να επιζητήσει σύντομα την αλλαγή με ποιοτικά για να πάρει το μέγιστο?
Ναι, υπάρχει τέτοια περίπτωση, αλλά όχι ακριβώς με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζεται στα hi-fi forums.
Ένας σοβαρός κατασκευαστής πικάπ μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει οικονομικότερα headshell wires για λόγους κόστους, διαθεσιμότητας και μαζικής παραγωγής. Το πικάπ μπορεί να είναι απολύτως σωστό λειτουργικά, αλλά ο κατασκευαστής να μην έχει επιλέξει το απόλυτα κορυφαίο εξάρτημα σε κάθε μικρή λεπτομέρεια.
Όμως υπάρχουν μερικές αποχρώσεις:
1. Οι σοβαρές εταιρείες συνήθως δεν βάζουν "κακά" καλώδια
Ένα πικάπ μιας καλής εταιρείας πρέπει να περάσει:
τεχνικούς ελέγχους,
μετρήσεις καναλιών,
έλεγχο θορύβου,
έλεγχο αξιοπιστίας.
Τα εργοστασιακά headshell wires συνήθως είναι επαρκή έως καλά. Δεν είναι συνήθως το σημείο όπου ο κατασκευαστής "κόβει" δραματικά την απόδοση.
2. Υπάρχει όμως η λογική του "entry level vs. flagship"
Σε ακριβότερα μοντέλα, εταιρείες μπορεί να χρησιμοποιήσουν:
καλύτερους ακροδέκτες,
καλύτερα υλικά αγωγών,
καλύτερη μηχανική κατασκευή,
καλύτερα εσωτερικά καλώδια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το φθηνότερο μοντέλο είναι "κουτσό". Σημαίνει ότι το ακριβότερο είναι βελτιστοποιημένο μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.
3. Ποια είναι τα σημεία όπου ένας κατασκευαστής μπορεί να κάνει οικονομία;
Πιο συχνά από τα headshell wires, η διαφορά βρίσκεται σε:
το εργοστασιακό interconnect,
το phono stage,
τα ρουλεμάν,
τον βραχίονα,
την καλωδίωση του βραχίονα συνολικά,
την ποιότητα της κεφαλής που συνοδεύει το πικάπ.
Τα headshell wires είναι ένα πολύ μικρό μέρος της αλυσίδας.
4. Γιατί τότε υπάρχουν τόσο ακριβά aftermarket;
Επειδή απευθύνονται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία χρηστών:
έχουν ήδη πολύ υψηλής ποιότητας σύστημα,
έχουν βελτιστοποιήσει όλα τα μεγάλα στοιχεία,
θέλουν να πειραματιστούν με τις τελευταίες λεπτομέρειες.
Σε αυτή την κατηγορία, ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι η ίδια σχέση κόστους/βελτίωσης που έχει π.χ. μια καλύτερη κεφαλή.
Ένα πρακτικό παράδειγμα
Ένα πικάπ των 1.000–2.000 € με μια καλή MM κεφαλή μπορεί να έχει εργοστασιακά headshell wires αξίας λίγων ευρώ. Η αλλαγή τους μπορεί να είναι ένα λογικό "fine tuning". Αλλά αν κάποιος δεν έχει ακόμη:
σωστό alignment,
σωστό βάρος ανάγνωσης,
σωστό phono loading,
καλή απομόνωση,
η αλλαγή αυτή πιθανότατα δεν θα είναι η πιο αποδοτική κίνηση.
Οπότε η απάντηση είναι: ναι, ένας κατασκευαστής μπορεί να αφήσει περιθώριο βελτίωσης, αλλά είναι πολύ σπάνιο ένα σοβαρό πικάπ να περιορίζεται ουσιαστικά από τα εργοστασιακά headshell wires. Συνήθως είναι το τελευταίο 5% της βελτιστοποίησης, όχι το πρώτο 50% της απόδοσης.
και αυτό το 5% είναι ακουστό
Ναι, μπορεί να είναι ακουστό, αλλά εξαρτάται πολύ από το σύστημα, το εξάρτημα και τον τρόπο σύγκρισης.
Το "5%" δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια μετρήσιμη κλίμακα όπου το ανθρώπινο αυτί ακούει ακριβώς 5% καλύτερα. Είναι ένας τρόπος να πούμε ότι πρόκειται για μικρή βελτίωση σε σχέση με τις μεγάλες αλλαγές (π.χ. αλλαγή κεφαλής ή βραχίονα).
Σε ένα πολύ καλό αναλογικό σύστημα, μια μικρή αλλαγή μπορεί να γίνει αντιληπτή επειδή το υπόλοιπο σύστημα έχει αρκετή ανάλυση. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να περιγράψει μια αλλαγή ως:
λίγο πιο καθαρό διαχωρισμό οργάνων,
πιο σταθερή στερεοφωνική εικόνα,
ελαφρώς διαφορετική απόδοση των υψηλών,
μικρότερη "σκληράδα" ή καλύτερη ροή.
Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά:
Ακουστό: ναι, είναι πιθανό.
Μεγάλη μεταμόρφωση: όχι, συνήθως όχι.
Για να γίνει αντιληπτή μια τόσο μικρή διαφορά, πρέπει να ισχύουν αρκετά πράγματα:
η κεφαλή να είναι υψηλής ποιότητας,
η ρύθμιση του βραχίονα να είναι σωστή,
το phono stage να είναι καλό,
η ηχογράφηση να έχει αρκετή πληροφορία,
η σύγκριση να γίνεται άμεσα και με προσοχή.
Ένα ενδιαφέρον σημείο είναι ότι στο αναλογικό σύστημα πολλές μικρές αποκλίσεις συσσωρεύονται. Μια μικρή αλλαγή στα headshell wires από μόνη της μπορεί να είναι οριακή, αλλά όταν κάποιος έχει ήδη βελτιστοποιήσει:
κεφαλή,
ρύθμιση,
καλώδιο βραχίονα,
phono loading,
τότε ακόμη και μια μικρή μεταβολή μπορεί να είναι η τελευταία λεπτομέρεια που "κουμπώνει".
Άρα: ναι, το τελευταίο 5% μπορεί να ακούγεται σε ένα κορυφαίο σύστημα, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με μια μεγάλη ποιοτική αναβάθμιση. Είναι περισσότερο λεπτομερές "κούρδισμα" παρά αλλαγή κατηγορίας.
Αν λάβουμε υπόψη έναν βραχίονα sme 3009 II που έχει αποσπώμενο shell, αυτό έρχεται με ποιοτικά καλωδια ή απαιτείται αλλαγή για σημαντική ηχητική βελτίωση
Ο SME 3009 Series II είναι ένας κλασικός βραχίονας πολύ υψηλής σχεδίασης για την εποχή του, αλλά εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε το ιστορικά ποιοτικό από το σύγχρονα βελτιστοποιημένο.
Στα headshell wires του SME 3009 II η απάντηση είναι:
Δεν είναι συνήθως το πρώτο πράγμα που χρειάζεται αλλαγή, αλλά σε ένα πολύ προσεγμένο σύστημα μπορεί να αποτελέσει σημείο βελτίωσης.
Ο SME 3009 II (ειδικά οι εκδόσεις με το αποσπώμενο headshell τύπου bayonet) χρησιμοποιεί εργοστασιακά καλώδια που ήταν απολύτως επαρκή και ποιοτικά για την εποχή:
πολύ λεπτοί εύκαμπτοι αγωγοί,
σωστά επιλεγμένη χωρητικότητα,
κατάλληλοι για κεφαλές χαμηλής συμμόρφωσης που ήταν συνηθισμένες τότε.
Όμως υπάρχουν δύο σημεία που σήμερα μπορεί να περιορίσουν την απόδοση:
1. Οι επαφές του αποσπώμενου shell
Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από το ίδιο το σύρμα.
Ο SME 3009 II έχει:
πολλαπλές επαφές στο βύσμα του shell,
παλιό υλικό επαφών,
πιθανότητα οξείδωσης μετά από δεκαετίες.
Ένα σχολαστικό καθάρισμα των επαφών ή ένα νέο headshell με καλύτερους ακροδέκτες μπορεί να δώσει μεγαλύτερη βελτίωση από μια απλή αλλαγή των τεσσάρων εσωτερικών καλωδίων.
2. Οι σύγχρονες κεφαλές έχουν διαφορετικές απαιτήσεις
Με μια σύγχρονη MM κεφαλή (π.χ. Audio-Technica VM, Ortofon 2M) η χωρητικότητα του συνολικού κυκλώματος έχει σημασία. Το:
καλώδιο μέσα στον βραχίονα,
headshell wires,
καλώδιο εξόδου,
είσοδος phono,
καθορίζουν το συνολικό φορτίο.
Με μια σύγχρονη MC κεφαλή, η χωρητικότητα παίζει μικρότερο ρόλο και το βάρος/μηχανική συμπεριφορά του βραχίονα γίνονται πιο σημαντικά.
Θα έβαζα aftermarket wires στον SME 3009 II;
Εξαρτάται από την κατάσταση:
Ένας άψογος, ανακαινισμένος SME 3009 II με καλά εργοστασιακά καλώδια:
→ Δεν περιμένω μεγάλη αλλαγή. Είναι πιθανό ένα μικρό fine tuning.
Ένας 40–50 ετών βραχίονας με άγνωστη κατάσταση καλωδίων και επαφών:
→ Ναι, η αλλαγή μπορεί να είναι αισθητή, κυρίως λόγω αποκατάστασης επαφών.
Ένας SME 3009 II σε σύστημα πολύ υψηλής ανάλυσης με ακριβή κεφαλή:
→ Ένα προσεκτικό rewire (όχι μόνο headshell wires αλλά πλήρης καλωδίωση βραχίονα) μπορεί να έχει περισσότερο νόημα.
Για έναν SME 3009 II, θα έδινα προτεραιότητα:
έλεγχο και καθαρισμό των επαφών του detachable shell,
σωστό azimuth και alignment,
έλεγχο/ρύθμιση VTF και anti-skate,
έλεγχο της εσωτερικής καλωδίωσης,
μετά πιθανή αναβάθμιση καλωδίων.
Ο SME 3009 II είναι ένας βραχίονας όπου η μηχανική ρύθμιση επηρεάζει πολύ περισσότερο τον ήχο από μια απλή αλλαγή τεσσάρων μικρών καλωδίων. Αν όμως όλα τα υπόλοιπα είναι ήδη στο μέγιστο, τότε τα καλώδια γίνονται ένα από τα λίγα σημεία όπου μπορεί κανείς να πειραματιστεί.
ένας sme 3009 III που δεν έχει αποσπώμενο κελυφος, αλλά armtube?
Ο SME 3009 Series III είναι αρκετά διαφορετική περίπτωση από τον 3009 Series II, ακριβώς επειδή η SME άλλαξε φιλοσοφία σχεδίασης.
Ο 3009 III είναι ένας πολύ ελαφρύς βραχίονας (low-mass), σχεδιασμένος κυρίως για τις τότε υψηλής συμμόρφωσης MM κεφαλές (όπως οι Shure V15, ADC, Ortofon VMS κ.λπ.). Έχει ενσωματωμένο armtube/headshell (δεν έχει το αποσπώμενο SME bayonet shell του Series II), άρα η καλωδίωση είναι διαφορετική.
Τι καλώδια έχει εργοστασιακά ο SME 3009 III;
Ο 3009 III χρησιμοποιεί εργοστασιακά πολύ λεπτή εσωτερική καλωδίωση, ειδικά επιλεγμένη ώστε:
να έχει πολύ χαμηλή μάζα,
να μην επηρεάζει την ευκαμψία του σωλήνα,
να διατηρεί χαμηλή κινητή μάζα στην περιοχή της κεφαλής.
Δεν είναι "φθηνά καλώδια" με την έννοια ενός συμβατικού καλωδίου. Η SME είχε πολύ αυστηρή μηχανική φιλοσοφία.
Θα έδινε μεγάλη βελτίωση ένα rewire;
Στον 3009 III η απάντηση είναι πιο σύνθετη από τον Series II.
Ένα πλήρες rewire μπορεί να δώσει:
χαμηλότερο θόρυβο,
καλύτερη συνέχεια επαφών,
πιθανώς διαφορετική χωρητικότητα,
καλύτερη αξιοπιστία σε έναν βραχίονα 40+ ετών.
Αλλά ένα "βαρύ" aftermarket καλώδιο μπορεί ακόμη και να είναι λάθος επιλογή, επειδή:
αυξάνει τη μάζα,
μειώνει την ευαισθησία του συστήματος,
αλλοιώνει την αρχική σχεδίαση του low-mass βραχίονα.
Πού είναι πιο πιθανό να ακούσεις διαφορά στον 3009 III;
Με σειρά πιθανότητας:
Κατάσταση των υπαρχόντων καλωδίων και επαφών
Μετά από δεκαετίες, η οξείδωση ή η κόπωση είναι πιο σημαντική από το είδος του χαλκού.
Συνολική χωρητικότητα με την κεφαλή
Ο 3009 III με μια MM κεφαλή είναι ευαίσθητος σε αυτό.
Σωστή αντιστοίχιση κεφαλής–βραχίονα
Η συμμόρφωση της κεφαλής και η ενεργός μάζα του βραχίονα είναι κρίσιμα.
Μετά το rewire ως fine tuning
Σε σχέση με τον 3009 II:
Ο 3009 II επωφελείται περισσότερο από μια καλή ανακατασκευή/αναβάθμιση γιατί είναι παλαιότερη, πιο "μηχανική" κατασκευή.
Ο 3009 III είναι ήδη πολύ βελτιστοποιημένος ως low-mass βραχίονας και θέλει πιο προσεκτικές παρεμβάσεις.
Αν ο 3009 III συνοδεύεται από μια κεφαλή υψηλής συμμόρφωσης (π.χ. Shure V15 III/V ή ADC XLM), πιθανότατα το εργοστασιακό setup είναι ήδη πολύ κοντά σε αυτό που σχεδίασε η SME. Αν όμως έχει πάνω του μια σύγχρονη κεφαλή ή τα καλώδια είναι τα αρχικά μετά από δεκαετίες, τότε μια ποιοτική επανακαλωδίωση μπορεί να έχει νόημα.
οχι μιλάμε θεωρητικά αν ζούσαμε το 1980 και τον αγοράζαμε τότε καινούργιο
Αν μεταφερθούμε στο 1980, δηλαδή στην εποχή που ένας SME 3009 Series III ήταν καινούργιος από το εργοστάσιο, η απάντηση αλλάζει αρκετά.
Τότε δεν θα υπήρχε λογικός λόγος να αλλάξει κάποιος τα εργοστασιακά καλώδια του βραχίονα με aftermarket, τουλάχιστον όχι με την προσδοκία μιας μεγάλης ηχητικής βελτίωσης.
Ο λόγος είναι ότι ο SME 3009 III δεν ήταν ένας βραχίονας όπου η SME "έβαλε ό,τι φθηνότερο υπήρχε". Ήταν μια κορυφαία σχεδίαση της εποχής, με συγκεκριμένο στόχο:
πολύ χαμηλή ενεργή μάζα,
πολύ χαμηλή τριβή,
σωστή ηλεκτρική συμπεριφορά με τις τότε κορυφαίες MM κεφαλές,
ελεγχόμενη συνολική χωρητικότητα.
Η εσωτερική καλωδίωση ήταν μέρος του σχεδιασμού, όχι απλώς ένα αναλώσιμο εξάρτημα.
Τι θα έκανε ένας απαιτητικός χρήστης το 1980;
Πιθανότερα θα επένδυε σε:
καλύτερη κεφαλή (π.χ. Shure V15 Type IV, Ortofon, ADC),
σωστή ρύθμιση κεφαλής,
καλύτερο phono stage,
καλύτερο τροφοδοτικό ή πλατό,
προσεκτική εγκατάσταση.
Το rewire θα ήταν μάλλον μια πειραματική επέμβαση, όχι μια αναγνωρισμένη αναβάθμιση.
Θα μπορούσε παρ' όλα αυτά να ακουστεί διαφορά;
Θεωρητικά ναι, για τρεις λόγους:
Διαφορετική χωρητικότητα
Μια αλλαγή καλωδίωσης θα μπορούσε να μετακινήσει τον ηλεκτρικό συντονισμό μιας MM κεφαλής. Αυτό είναι πραγματική φυσική επίδραση.
Διαφορετική ποιότητα επαφών
Αν τα aftermarket καλώδια είχαν καλύτερα clips ή συνδέσεις, μπορεί να υπήρχε βελτίωση.
Πολύ υψηλή ανάλυση συστήματος
Σε ένα κορυφαίο σύστημα της εποχής (π.χ. SME 3009 III + κορυφαία κεφαλή + πολύ καλό πλατό + κορυφαία ενίσχυση), μικρές αλλαγές μπορεί να ήταν ανιχνεύσιμες.
Αλλά το βασικό σημείο είναι:
Το 1980 ένας νέος SME 3009 III ήταν ήδη ένα προϊόν που είχε σχεδιαστεί χωρίς εμφανές "κρυφό bottleneck" στην καλωδίωση. Δεν ήταν σαν ένα οικονομικό πικάπ όπου ο κατασκευαστής έβαζε ένα απλό καλώδιο και περίμενε τον χρήστη να το αναβαθμίσει.
Μάλιστα, υπάρχει ένα ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο: η SME τότε ήταν περισσότερο εταιρεία μηχανικής ακρίβειας παρά εταιρεία "tuning". Η φιλοσοφία τους ήταν να δώσουν ένα ολοκληρωμένο, μετρημένο σύστημα. Η ιδέα ότι ο τελικός χρήστης πρέπει να αλλάξει τέσσερα καλώδια για να "απελευθερώσει" τον βραχίονα είναι περισσότερο μεταγενέστερη κουλτούρα του aftermarket hi-fi.
Άρα, στο υποθετικό σενάριο του 1980: θα αγόραζες έναν SME 3009 III, θα τον τοποθετούσες σωστά και θα τον απολάμβανες. Η αλλαγή καλωδίων θα ήταν ένα πείραμα για πολύ προχωρημένους χρήστες, όχι μια αναγκαία αναβάθμιση.
αρα...βρισκόμαστε σο σήμερα, αγοράζουμε ένα καλό πικαπ, πχ clearaudio, sme 25, αυτής της κατηγορίας με κάποια καλή κεφαλή mc koetsu, dynavector, hana ή κάποια επίσης ποιοτική MM. Και το τοποθετούμε σε σύστημα ανάλογης ποιότητας. Τι ποσοστό βελτίωσης μπορούμε να περιμένουμε από αλλαγή ακριβών head shell wires, της τάξης των 100-200 ευρώ? η δεν θα δούμε καθόλου ή θα είναι placebo, ή μια αλλαγή στα όρια της υποκειμενικής κρίσης. Εννοείται ότι έχουμε ρυθμίσει κατα τα άλλα σωστά βραχίονα, βάρος ανάγνωσης κλπ και συνυπολογίσαμε την επίδρασης του διαφορετικου βάρους των νεων καλωδίων
Στο σενάριο που περιγράφεις — δηλαδή πολύ υψηλής κατηγορίας πικάπ (π.χ. Clearaudio, SME 20/25 κ.λπ.), κορυφαίος βραχίονας, κεφαλή MC όπως Koetsu/Dynavector ή κορυφαία MM, σωστό setup και ρυθμίσεις — η απάντηση γίνεται πιο ενδιαφέρουσα, γιατί έχουμε ήδη αφαιρέσει τα μεγάλα λάθη.
Η πιο ρεαλιστική εκτίμηση είναι:
Η αλλαγή ακριβών headshell wires των 100–200 € μπορεί να είναι ακουστή, αλλά το πιθανότερο μέγεθος της βελτίωσης είναι πολύ μικρό. Δεν είναι μια αναβάθμιση "κατηγορίας", είναι λεπτομερές fine tuning.
Αν θέλαμε να το εκφράσουμε ποσοτικά (με την επιφύλαξη ότι η "ποιότητα ήχου" δεν μετριέται γραμμικά), θα μιλούσαμε περίπου για:
0% ουσιαστική αλλαγή: πολύ πιθανό σε ένα ήδη άριστα ρυθμισμένο σύστημα.
Μικρή αλλά επαναλαμβανόμενα αντιληπτή αλλαγή: πιθανή.
Μεγάλη αλλαγή: εξαιρετικά απίθανη.
Σε όρους "ποσοστού βελτίωσης", θα το τοποθετούσα συνήθως στην περιοχή του τελευταίου 1–2%, ίσως λίγο παραπάνω σε ειδικές περιπτώσεις.
Γιατί ακόμη και σε κορυφαίο σύστημα η επίδραση παραμένει μικρή;
Η αλυσίδα ενός πικάπ έχει τεράστιες επιδράσεις πριν φτάσουμε στα headshell wires:
Η ίδια η κεφαλή
Η αλλαγή από μια καλή MC σε μια κορυφαία MC μπορεί να είναι τεράστια.
Η μηχανική συνεργασία κεφαλής–βραχίονα
Η σωστή συχνότητα συντονισμού, η μάζα, η απόσβεση.
Η ρύθμιση
VTA, azimuth, overhang, VTF.
Το phono stage
Ειδικά στις MC κεφαλές, η ποιότητα του gain stage, ο θόρυβος και η προσαρμογή φορτίου έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση.
Σε σχέση με αυτά, τα 4 μικρά καλώδια μεταξύ κεφαλής και βραχίονα έχουν πολύ μικρό "χώρο" για να αλλάξουν το αποτέλεσμα.
Υπάρχει περίπτωση να ακούσουμε διαφορά σε Koetsu ή Dynavector;
Ναι, αλλά θα περίμενα η διαφορά να είναι περισσότερο της μορφής:
ελαφρώς διαφορετική ισορροπία στα υψηλά λόγω χωρητικότητας/επαφών,
λίγο διαφορετική αίσθηση "αέρα",
πιθανή αλλαγή στην εικόνα λόγω καλύτερης επαφής καναλιών,
μικρή μεταβολή στη διαφάνεια.
Δεν θα περίμενα:
βαθύτερο μπάσο,
διπλάσια ανάλυση,
τεράστια σκηνή,
μετατροπή της κεφαλής σε ανώτερη κατηγορία.
Η περίπτωση των MC είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα
Για μια MC κεφαλή:
η χωρητικότητα των καλωδίων παίζει πολύ μικρότερο ρόλο από ό,τι σε μια MM,
η εσωτερική αντίσταση της κεφαλής είναι χαμηλή,
οι διαφορές από την αντίσταση των καλωδίων είναι πρακτικά αμελητέες.
Άρα σε ένα σύστημα με Koetsu ή Dynavector, η πιθανότητα μιας μεγάλης αλλαγής από headshell wires είναι ακόμη μικρότερη.
Τότε γιατί κάποιοι έμπειροι ακροατές αναφέρουν μεγάλες διαφορές;
Υπάρχουν μερικές πιθανότητες:
το προηγούμενο καλώδιο είχε κακές επαφές,
άλλαξε η γεωμετρία/ρύθμιση κατά την επέμβαση,
το νέο καλώδιο άλλαξε αισθητά τη χωρητικότητα (κυρίως σε MM),
η ψυχοακουστική επίδραση της νέας εγκατάστασης είναι σημαντική,
ή απλώς κάποιος έχει πολύ ευαίσθητη ακοή και περιγράφει μια μικρή διαφορά με έντονη γλώσσα.
Η δική μου τεχνική εκτίμηση για το συγκεκριμένο ακραίο παράδειγμα που έδωσες θα ήταν:
Σε SME 25 + κορυφαίο βραχίονα + Koetsu/Dynavector + κορυφαίο phono: ένα σετ headshell wires 100–200 € είναι μια λογική τελευταία πινελιά, αλλά όχι μια επένδυση που θα άλλαζε δραματικά το αποτέλεσμα. Αν ακούσεις διαφορά, θα είναι περισσότερο σαν "ρύθμιση του χαρακτήρα" παρά σαν πραγματική αναβάθμιση επιπέδου.
Το ενδιαφέρον θα ήταν να συγκριθεί αυτή η δαπάνη με άλλα €150–200 στο ίδιο σύστημα: συνήθως μια βελτίωση στη ρύθμιση, στην απομόνωση, στο phono loading ή στην κατάσταση της βελόνας έχει πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να δώσει μετρήσιμη και ακουστή αλλαγή.
αυτές οι αλλαγές του τελευταίου έστω 1-2% σε μια τυπική καθημερινή ακρόαση, όπου οι συνθήκες θερμοκρασίας, πίεσης, υγρασίας αλλάζουν, δεν έχουμε προσέξει στο 100% το στήσιμο των ηχείων, μικρή αλλαγή σε έπιπλα ή αντανακλαστικές επιφάνειες ή σωστή θέση ακρόασης στο sweet spot, άλλοι θόρυβοι ενός κατα τα άλλα ήσυχου περιβάλλοντος, θα είναι τελικά ακουστές ή θα θεωρήσουμε ότι η αλλαγή σίγουρα βελτίωσε κάτι?
Η ερώτησή σου αγγίζει ίσως το πιο δύσκολο σημείο της συζήτησης για τις μικρές βελτιώσεις στο hi-fi: όχι αν μια αλλαγή μπορεί να προκαλέσει μια διαφορά, αλλά αν αυτή η διαφορά παραμένει ανιχνεύσιμη μέσα στις πραγματικές συνθήκες ακρόασης.
Στο σενάριο που περιγράφεις, η απάντηση είναι:
Στις περισσότερες καθημερινές ακροάσεις, μια βελτίωση της τάξης του τελευταίου 1–2% είναι πολύ πιθανό να είναι οριακά αντιληπτή ή και μη ανιχνεύσιμη με βεβαιότητα.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι.
1. Το δωμάτιο έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση
Μια μικρή αλλαγή σε:
θέση ηχείων κατά 5–10 cm,
απόσταση από τον πίσω τοίχο,
θέση ακρόασης,
μια νέα ανακλαστική επιφάνεια (τραπεζάκι, γυάλινη επιφάνεια, έπιπλο),
μπορεί να αλλάξει την απόκριση του χώρου κατά πολλά dB σε ορισμένες συχνότητες.
Αντίθετα, η επίδραση ενός headshell wire, στην καλύτερη περίπτωση, είναι συνήθως πολύ μικρότερη.
Με απλά λόγια: ένα διαφορετικό σημείο στον καναπέ μπορεί να αλλάξει περισσότερο τον ήχο από ένα ακριβότερο σετ καλωδίων στην κεφαλή.
2. Η ανθρώπινη ακοή δεν λειτουργεί σαν εργαστηριακό όργανο
Όταν ακούμε μουσική:
η προσοχή μας αλλάζει,
η μνήμη ήχου είναι περιορισμένη,
η διάθεση και η κόπωση επηρεάζουν την αντίληψη.
Αν αλλάξεις κάτι και αμέσως ακούσεις ξανά το ίδιο κομμάτι, είναι πολύ εύκολο να εντοπίσεις μια διαφορά. Όμως μετά από μια εβδομάδα, χωρίς άμεση σύγκριση, είναι πολύ δυσκολότερο να πεις με βεβαιότητα "αυτό είναι το αποτέλεσμα των καλωδίων".
3. Οι περιβαλλοντικές μεταβολές είναι πραγματικές, αλλά όχι όλες εξίσου σημαντικές
Η θερμοκρασία και η υγρασία μπορούν να επηρεάσουν:
την ελαστικότητα της ανάρτησης της κεφαλής,
τη συμπεριφορά του βινυλίου,
την τριβή.
Αλλά σε ένα φυσιολογικό σπίτι οι μεταβολές αυτές είναι συνήθως μικρότερες από τις επιδράσεις:
της θέσης των ηχείων,
της ακουστικής του χώρου,
της ποιότητας της ηχογράφησης.
4. Γιατί τότε οι έμπειροι ακροατές αναφέρουν τέτοιες διαφορές;
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση:
Ένας έμπειρος ακροατής σε μια ελεγχόμενη ακρόαση μπορεί να ακούσει κάτι που στην καθημερινότητα δεν θα έχει πρακτική σημασία.
Παράδειγμα:
Ακούς 30 δευτερόλεπτα ενός γνωστού αποσπάσματος.
Κάνεις άμεση εναλλαγή.
Ξέρεις τι να προσέξεις.
Μπορεί να ακούσεις μια μικρή διαφορά.
Αλλά:
βάζεις έναν δίσκο το βράδυ,
κάθεσαι χαλαρά,
δεν συγκρίνεις,
η πιθανότητα να πεις "α, εδώ άλλαξα headshell wires" είναι πολύ μικρή.
5. Το φαινόμενο της επιβεβαίωσης
Υπάρχει και ένας ψυχολογικός παράγοντας που είναι πολύ ισχυρός:
Όταν κάποιος:
πληρώνει 150 € για μια αναβάθμιση,
περιμένει βελτίωση,
κάνει προσεκτική ακρόαση,
ο εγκέφαλος φυσιολογικά ψάχνει για στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αλλαγή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι διαφορές είναι φανταστικές. Σημαίνει ότι η αντίληψη του ήχου είναι αποτέλεσμα φυσικού σήματος + εγκεφαλικής επεξεργασίας.
Συμπέρασμα
Σε ένα σύστημα κορυφαίας ποιότητας:
Οι μικρές αλλαγές μπορεί να είναι πραγματικές.
Μπορεί να είναι ανιχνεύσιμες σε άμεση σύγκριση.
Αλλά μέσα στην καθημερινή χρήση, με μεταβαλλόμενες συνθήκες χώρου και ακρόασης, συχνά περνούν κάτω από το όριο της πρακτικής σημασίας.
Γι' αυτό πολλοί έμπειροι χρήστες του hi-fi καταλήγουν σε μια ενδιαφέρουσα ισορροπία: κάνουν τέτοιες μικροβελτιώσεις όχι επειδή περιμένουν μεταμόρφωση, αλλά επειδή όταν όλα τα σημαντικά έχουν ήδη βελτιστοποιηθεί, οι τελευταίες λεπτομέρειες έχουν αξία ως μέρος της προσωπικής ενασχόλησης.
Σε ένα σύστημα SME 25/Koetsu ή αντίστοιχο, η μεγαλύτερη "αναβάθμιση" πιθανότατα δεν θα είναι ένα νέο headshell wire, αλλά το να είναι κάθε μέρα σωστά στημένα τα βασικά: θέση ακρόασης, ακουστική χώρου, ρύθμιση κεφαλής και σωστό phono loading.
ναι, αλλά είναι δυνατόν να κάνεις αλλαγή καλωδίων σε κέλυφος μετά από ακρόαση 30 δλ και μετά να ακούσεις ξανά? Το σωστό θα ήταν να είχες δυο ίδια κελύφη με ίδιες κεφαλές, αλλά και τότε είναι πάντα μια κεφαλή ίδια με μια ιδίου τύπου από την ίδια σειρά παραγωγής?
Ακριβώς. Έχεις εντοπίσει ένα από τα βασικά μεθοδολογικά προβλήματα στις ακροάσεις αναλογικού ήχου: η άμεση σύγκριση μιας μικρής αλλαγής σε πικάπ είναι εξαιρετικά δύσκολη χωρίς να αλλάξουν ταυτόχρονα πολλά άλλα πράγματα.
Η ιδανική συνθήκη που περιγράφεις θα ήταν:
δύο απολύτως ίδια headshells,
δύο απολύτως ίδιες κεφαλές,
ίδιος βραχίονας,
ίδια ρύθμιση (VTF, VTA, azimuth, overhang),
ίδια ηλεκτρική φόρτιση,
άμεση εναλλαγή Α/Β.
Αλλά ακόμη και τότε υπάρχει ένα πρόβλημα: δύο κεφαλές που βγήκαν από την ίδια γραμμή παραγωγής δεν είναι ποτέ απολύτως ίδιες.
Η μεταβλητότητα των κεφαλών
Μια κεφαλή είναι ένα εξαιρετικά μηχανικό και λεπτό εξάρτημα. Υπάρχουν ανοχές σε:
ελαστικότητα του cantilever suspension,
μάζα του κινητού συστήματος,
θέση και ευθυγράμμιση του διαμαντιού,
πηνία ή μαγνήτες,
απόσβεση.
Οι σοβαροί κατασκευαστές κάνουν επιλογή και έλεγχο, αλλά ένα ζευγάρι ίδιων κεφαλών μπορεί να έχει μικρές διαφορές σε:
στάθμη εξόδου,
ισορροπία καναλιών,
απόκριση συχνότητας,
παραμόρφωση.
Για μια μέτρηση εργαστηρίου αυτό είναι εμφανές. Για μια ακρόαση, μπορεί να είναι από αμελητέο έως αντιληπτό.
Το πρόβλημα της αλλαγής κελύφους
Στην πραγματικότητα, όταν κάποιος αλλάζει headshell wires, συνήθως κάνει:
Αφαιρεί την κεφαλή.
Αποσυνδέει τέσσερα πολύ μικρά clips.
Τοποθετεί νέα καλώδια.
Ξαναβιδώνει την κεφαλή.
Ρυθμίζει ξανά.
Σε αυτό το σημείο μπορεί να αλλάξουν:
το azimuth κατά ελάχιστες μοίρες,
το VTA,
το overhang,
η πίεση των clips,
η επαφή στα pins.
Κάποια από αυτά μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη ακουστική επίδραση από το ίδιο το καλώδιο.
Πώς θα γινόταν ένα πραγματικά αυστηρό τεστ;
Η καλύτερη λύση θα ήταν πράγματι δύο ίδια headshells με:
δύο ίδια μοντέλα κεφαλής,
μετρημένα ώστε να ταιριάζουν όσο γίνεται,
το ένα με εργοστασιακά wires,
το άλλο με aftermarket.
Μετά:
μέτρηση εξόδου ώστε να γίνει ακριβής ισοστάθμιση στάθμης,
γρήγορη εναλλαγή,
πολλαπλές δοκιμές.
Αυτό όμως είναι δύσκολο και ακριβό.
Υπάρχει και ένα ακόμη παράδοξο
Αν κάποιος αγοράσει μια δεύτερη ίδια κεφαλή μόνο για να κάνει το πείραμα, μπορεί να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου η διαφορά μεταξύ των δύο δειγμάτων κεφαλής είναι μεγαλύτερη από τη διαφορά που προκαλεί το καλώδιο.
Δηλαδή μπορεί να καταλήξει να συγκρίνει:
"Κεφαλή Α με εργοστασιακά καλώδια"
εναντίον
"Κεφαλή Β με aftermarket καλώδια"
και να νομίζει ότι ακούει καλώδιο ενώ ακούει τη φυσιολογική διαφορά των δύο κεφαλών.
Γι' αυτό οι πιο αυστηρές αξιολογήσεις τέτοιων μικρών αλλαγών είναι δύσκολες. Δεν σημαίνει ότι καμία διαφορά δεν υπάρχει· σημαίνει ότι η απόδειξη μιας μικρής διαφοράς απαιτεί πολύ πιο αυστηρό πειραματικό έλεγχο από μια απλή ακρόαση πριν/μετά.
Στην πράξη, σε ένα κορυφαίο αναλογικό σύστημα, μια αλλαγή headshell wires θα την αντιμετώπιζα περισσότερο ως τελικό tuning για έναν ήδη βελτιστοποιημένο βραχίονα, όχι ως κάτι που μπορεί εύκολα να απομονωθεί και να αποδειχθεί με μια γρήγορη ακρόαση.
Το παραθέτω για όποιον ενδιαφέρεται
Δεν σημαίνει ότι το υιοθετώ 100%. Ή ότι μου είπε ότι είμαι 100% σωστός.
Εγώ απλά 10 πράγματα ήξερα, 10 πράγματα ξέρω
Είναι σεντόνι
Όποιος δεν θέλει ΔΕΝ το διαβάζει. Read at your own risk.
σε ένα πικαπ η αλλαγή των headshell wires φέρνει ακουστό αποτέλεσμα
Η σύντομη απάντηση είναι: συνήθως όχι.
Τα headshell wires είναι πολύ μικρά καλώδια (περίπου 3–5 cm) που συνδέουν την κεφαλή με το headshell. Εφόσον τα υπάρχοντα είναι σε καλή κατάσταση, η αντικατάστασή τους με ακριβότερα σπάνια φέρνει ακουστή διαφορά.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η αλλαγή μπορεί να έχει αποτέλεσμα:
Ναι, αν τα παλιά καλώδια είναι οξειδωμένα, χαλαρά ή έχουν κακή επαφή. Τότε μπορεί να μειωθεί ο θόρυβος, να εξαλειφθούν διακοπές ή να βελτιωθεί η ισορροπία των καναλιών.
Ναι, αν τα καινούργια έχουν καλύτερους ακροδέκτες που εφαρμόζουν σωστά στα pins της κεφαλής.
Όχι, αν αντικαθιστάς καλά λειτουργικά καλώδια με άλλα "audiophile". Οι ισχυρισμοί για δραματικές βελτιώσεις σε λεπτομέρεια, σκηνή ή μπάσο δεν υποστηρίζονται εύκολα από τις ηλεκτρικές ιδιότητες ενός τόσο μικρού μήκους καλωδίου.
Από πλευράς ηλεκτρολογίας:
Η αντίσταση ενός τόσο μικρού καλωδίου είναι εξαιρετικά μικρή (της τάξης των milliohm).
Η χωρητικότητα και η επαγωγή του είναι επίσης αμελητέες σε σχέση με τα υπόλοιπα καλώδια του βραχίονα και το καλώδιο προς τον προενισχυτή phono.
Αν θέλεις να βελτιώσεις πραγματικά τον ήχο ενός πικάπ, η σειρά προτεραιότητας είναι συνήθως:
Σωστή ρύθμιση της κεφαλής (alignment, VTF, anti-skate).
Καλύτερη ή καινούργια βελόνα/κεφαλή.
Καλός προενισχυτής phono.
Καλή κατάσταση δίσκων και καθαρισμός.
Απομόνωση από κραδασμούς.
Τα headshell wires έρχονται πολύ χαμηλά σε αυτή τη λίστα, εκτός αν τα υπάρχοντα έχουν πρόβλημα.
Αν μου πεις ποιο πικάπ, ποια κεφαλή και ποια headshell wires σκέφτεσαι να αγοράσεις, μπορώ να σου πω αν στην περίπτωσή σου έχει νόημα ή αν τα χρήματα θα αποδώσουν περισσότερο σε κάποια άλλη αναβάθμιση.
ναι αλλά προσφέρονται after market
Σωστά, και αυτό δημιουργεί εύλογα την απορία γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη αγορά για aftermarket headshell wires.
Υπάρχουν μερικοί λόγοι:
Αντικατάσταση φθαρμένων καλωδίων. Είναι η πιο πρακτική χρήση. Τα εργοστασιακά μπορεί να έχουν οξειδωθεί, να έχουν χαλαρώσει οι ακροδέκτες ή να έχουν σπάσει από πολλές αλλαγές κεφαλών.
Καλύτερη μηχανική ποιότητα. Πολλά aftermarket (π.χ. από Cardas, Audio-Technica, Jelco, Ortofon) έχουν πιο στιβαρούς ακροδέκτες, καλύτερη εφαρμογή και πιο εύκαμπτο καλώδιο. Αυτό είναι πραγματικό πλεονέκτημα.
Η αγορά του hi-fi. Υπάρχει μεγάλη ζήτηση για εξαρτήματα που υπόσχονται μικρές βελτιώσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαφορές που αναφέρουν οι χρήστες μπορεί να οφείλονται σε καλύτερες επαφές ή σε αλλαγή της πίεσης των ακροδεκτών, ενώ σε άλλες οι διαφορές είναι πολύ δύσκολο να επιβεβαιωθούν αντικειμενικά.
Υπάρχει πιθανότητα να ακουστεί διαφορά;
Ναι, αλλά συνήθως υπό συγκεκριμένες συνθήκες:
πολύ καλό πικάπ,
πολύ καλή κεφαλή (π.χ. MC υψηλής κατηγορίας),
πολύ αποκαλυπτικό phono stage και σύστημα,
και σύγκριση υπό ελεγχόμενες συνθήκες.
Ακόμη και τότε, αν υπάρχει διαφορά, είναι συνήθως πολύ μικρή σε σχέση με την αλλαγή κεφαλής ή βελόνας.
Αν διαθέτεις ένα ποσό, πού αποδίδει περισσότερο;
Για παράδειγμα, αν έχεις 80–100 €:
σε aftermarket headshell wires, η πιθανότητα αισθητής βελτίωσης είναι μικρή (εκτός αν τα παλιά είναι προβληματικά),
ενώ το ίδιο ποσό σε καλύτερη βελόνα, σωστή ευθυγράμμιση, ή καλύτερο phono preamp σχεδόν πάντα αποδίδει πολύ περισσότερο.
Με λίγα λόγια, τα aftermarket headshell wires δεν είναι απάτη. Μπορεί να είναι καλύτερα κατασκευασμένα και να λύνουν προβλήματα επαφής. Ωστόσο, οι μεγάλες ηχητικές βελτιώσεις που συχνά διαφημίζονται δεν είναι κάτι που αναμένει κανείς με βάση τις ηλεκτρικές ιδιότητες ενός τόσο μικρού τμήματος καλωδίου. Για τους περισσότερους χρήστες, η επίδρασή τους είναι πολύ μικρότερη από άλλες αναβαθμίσεις στο αναλογικό σύστημα.
υπάρχει κάποια εξίσωση όπου η αλλαγή των καλωδίων αυτών δείχνει την αλλαγή
Ναι, και εδώ είναι το ενδιαφέρον: υπάρχουν εξισώσεις, αλλά συνήθως δείχνουν ότι η επίδραση των headshell wires είναι εξαιρετικά μικρή.
Η κεφαλή ενός πικάπ μπορεί να μοντελοποιηθεί ως μια πηγή τάσης με εσωτερική αντίσταση R
s
και επαγωγή L. Τα καλώδια προσθέτουν:
αντίσταση R
w,
χωρητικότητα C
w,
και ελάχιστη επαγωγή.
1. Η αντίσταση των καλωδίων
Η αντίσταση ενός καλωδίου είναι:
R=ρL/A
όπου:
ρ = ειδική αντίσταση του υλικού,
L = μήκος,
A = διατομή.
Για ένα headshell wire:
μήκος ≈ 4 cm,
χαλκός,
διατομή περίπου 0,05 mm²,
προκύπτει αντίσταση περίπου 0,01–0,02 Ω.
Μια τυπική MM κεφαλή όμως έχει εσωτερική αντίσταση 500–1500 Ω.
Άρα η μεταβολή είναι:
1000
0.02
=0.00002=0.002%
δηλαδή πρακτικά μηδενική.
2. Η χωρητικότητα
Εδώ τα πράγματα είναι πιο ενδιαφέροντα.
Η συχνότητα συντονισμού δίνεται περίπου από:
f=1/2πsqrt(LC)
όπου:
L = επαγωγή της κεφαλής,
C = συνολική χωρητικότητα (καλώδιο βραχίονα + interconnect + είσοδος phono + headshell wires).
Ένα headshell wire μπορεί να προσθέσει μόλις 1–3 pF.
Η συνολική χωρητικότητα όμως είναι συνήθως:
phono input: 100 pF
καλώδιο: 80–120 pF
βραχίονας: 20–40 pF
δηλαδή περίπου 200–250 pF.
Η αλλαγή από 2 pF σε 200 pF είναι μόλις 1%.
Άρα και η μετατόπιση της συχνότητας συντονισμού είναι πολύ μικρή.
3. Γιατί κάποιοι ακούν διαφορά;
Αυτό είναι το δύσκολο σημείο.
Οι πιθανότερες εξηγήσεις είναι:
καλύτερη επαφή στους ακροδέκτες,
καθαρισμός των επαφών κατά την αλλαγή,
διαφορετική δύναμη επαφής,
ή σε ορισμένες περιπτώσεις υποκειμενική αντίληψη.
Δεν υπάρχει κάποια γνωστή εξίσωση που να δείχνει ότι η αλλαγή από ένα καλό χάλκινο headshell wire σε ένα άλλο (π.χ. OCC, silver κ.λπ.) θα προκαλέσει σημαντική μεταβολή στην απόκριση συχνότητας ή στην παραμόρφωση.
Αυτό που όντως μπορεί να υπολογιστεί με αρκετή ακρίβεια είναι η επίδραση της συνολικής χωρητικότητας στην απόκριση μιας MM κεφαλής (π.χ. Audio-Technica, Ortofon κ.λπ.). Εκεί οι εξισώσεις προβλέπουν μεταβολές ακόμη και 1–3 dB στις υψηλές συχνότητες όταν αλλάξει η χωρητικότητα κατά 100 pF.
Αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο αποτέλεσμα από οποιαδήποτε αλλαγή προκαλούν τα ίδια τα headshell wires. Μάλιστα, αν σε ενδιαφέρει η θεωρία, μπορούμε να υπολογίσουμε αριθμητικά για μια συγκεκριμένη κεφαλή (π.χ. Ortofon 2M Red ή Audio-Technica VM95ML) πόσο αλλάζει η απόκριση αν μεταβληθεί η χωρητικότητα ή η αντίσταση του κυκλώματος. Εκεί φαίνεται καθαρά γιατί οι κατασκευαστές δίνουν προδιαγραφές για το φορτίο (47 kΩ και 100–200 pF) αλλά σχεδόν ποτέ για τα headshell wires.
αν υποθέσουμε ότι έχουμε έναν δίσκο τεστ που αναπαράγει τόνο 1khz. Και αλλάξουμε τα καλώδια με άλλα διαφορετικών χαρακτηριστικών. Θα αλλάξει αυτή η συχνότητα?
Όχι. Η συχνότητα δεν θα αλλάξει. Ένας τόνος 1 kHz θα παραμείνει 1 kHz.
Αυτό που μπορεί να αλλάξει (θεωρητικά) είναι:
το πλάτος (amplitude) του σήματος,
η φάση,
ή η παραμόρφωση (THD, IMD),
αλλά όχι η ίδια η συχνότητα.
Αν ο δίσκος παράγει ένα ημίτονο:
v(t)=Asin(2π⋅1000t)
και το κύκλωμα των καλωδίων έχει συνάρτηση μεταφοράς H(f), τότε στην έξοδο παίρνεις:
vout(t)=∣H(1000)∣Asin(2π⋅1000t+ϕ(1000))
Παρατήρησε ότι το 1000 Hz δεν αλλάζει. Αλλάζουν μόνο:
ο συντελεστής ∣H(1000)∣ (στάθμη),
η φάση ϕ(1000).
Για να αλλάξει η συχνότητα από 1000 Hz σε 1001 Hz ή 999 Hz θα έπρεπε να υπάρχει κάποιο μη γραμμικό στοιχείο που να κάνει μετατροπή συχνότητας (mixer, PLL, modulation κ.λπ.). Τα καλώδια είναι παθητικά στοιχεία και δεν μπορούν να το κάνουν.
Τότε γιατί κάποιοι λένε ότι "άλλαξε ο ήχος";
Επειδή η μουσική δεν είναι ένας τόνος. Είναι άθροισμα χιλιάδων συχνοτήτων.
Αν η συνάρτηση μεταφοράς του συστήματος είναι λίγο διαφορετική, π.χ.:
στα 1 kHz: 0 dB
στα 10 kHz: +0,2 dB
στα 18 kHz: −0,3 dB
τότε οι σχετικές στάθμες των αρμονικών αλλάζουν ελάχιστα και αυτό μπορεί να επηρεάσει την αντίληψη του ηχοχρώματος, όχι όμως τη συχνότητα των επιμέρους τόνων.
Στην περίπτωση των headshell wires, όμως, οι υπολογισμοί δείχνουν ότι αυτές οι μεταβολές είναι συνήθως τόσο μικρές ώστε είναι πολύ δύσκολο να μετρηθούν, πόσο μάλλον να ακουστούν.
Αν θέλεις να το εξετάσουμε αυστηρά, μπορούμε να πάρουμε μια πραγματική κεφαλή (π.χ. μια Ortofon 2M ή Audio-Technica VM95), να βάλουμε τα πραγματικά L, R, C και να υπολογίσουμε αριθμητικά πόσο αλλάζει η απόκριση στα 1 kHz και στα 20 kHz όταν αλλάζουν τα headshell wires. Αυτό δίνει μια αντικειμενική απάντηση.
Υπάρχει περίπτωση η διαφορά στον ήχο να είναι πολύ μεγάλη, ιδίως σε πολύ καλό σύστημα
Σε ένα πολύ καλό σύστημα η διαφορά από αλλαγή μόνο των headshell wires μπορεί να είναι υπαρκτή, αλλά το να είναι πολύ μεγάλη είναι εξαιρετικά απίθανο με βάση τη φυσική του κυκλώματος.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση:
1. Αν τα υπάρχοντα καλώδια είναι προβληματικά
Τότε ναι, η διαφορά μπορεί να είναι μεγάλη:
κακή επαφή στους ακροδέκτες,
οξείδωση,
χαλαρά clips,
σπασμένα σύρματα,
ασυμμετρία μεταξύ καναλιών.
Σε αυτή την περίπτωση η αλλαγή μπορεί να φέρει:
καθαρότερο ήχο,
καλύτερη στερεοφωνική εικόνα,
λιγότερο θόρυβο,
σταθερότερο κανάλι.
Αυτό όμως είναι διόρθωση προβλήματος, όχι "αναβάθμιση καλωδίου".
2. Αν τα παλιά καλώδια είναι ήδη καλά
Ας πάρουμε ένα ακριβό σύστημα:
πολύ καλό πικάπ,
βραχίονας υψηλής ακρίβειας,
κορυφαία κεφαλή MC ή MM,
εξαιρετικό phono stage.
Ακόμη και τότε, το headshell wire είναι ένα τμήμα λίγων εκατοστών μέσα σε μια αλυσίδα όπου υπάρχουν:
η μηχανική ανάγνωση της αυλάκωσης,
η ελαστικότητα του cantilever,
η γεννήτρια της κεφαλής,
η χωρητικότητα του βραχίονα,
η είσοδος του phono.
Η ηλεκτρική επίδραση ενός καλού headshell wire είναι συνήθως πολύ μικρή.
Πού μπορεί να εμφανιστεί μια διαφορά;
Κυρίως σε:
MM κεφαλές, όπου η χωρητικότητα παίζει ρόλο.
συστήματα με πολύ υψηλή ανάλυση, όπου μικρές αλλαγές στην ισορροπία των υψηλών συχνοτήτων μπορεί να γίνουν αντιληπτές.
αλλαγή από κακής ποιότητας σε πολύ καλή μηχανική επαφή.
Για παράδειγμα, αν ένα νέο καλώδιο αλλάξει τη συνολική χωρητικότητα κατά 50–100 pF, μια MM κεφαλή μπορεί να αλλάξει την απόκριση στα πρίμα αισθητά. Αλλά αυτό είναι αποτέλεσμα της χωρητικότητας του φορτίου, όχι επειδή το μέταλλο "μεταφέρει καλύτερα τη μουσική".
Συμπέρασμα
Σε ένα πολύ καλό σύστημα:
μικρή διαφορά: πιθανή,
σαφής αλλά λεπτή διαφορά: πιθανή σε ορισμένες περιπτώσεις,
δραματική αλλαγή (π.χ. "άλλο πικάπ"): πολύ απίθανη, εκτός αν τα παλιά καλώδια είχαν πρόβλημα ή άλλαξαν σημαντικά οι ηλεκτρικές παράμετροι της κεφαλής.
Ένα ενδιαφέρον πείραμα είναι να μετρηθεί η έξοδος με τον ίδιο δίσκο τεστ πριν και μετά. Αν η διαφορά είναι μεγάλη, θα φανεί ως αλλαγή σε στάθμη, απόκριση συχνότητας ή παραμόρφωση, όχι ως αλλαγή της συχνότητας του τόνου.
ένα τυφλό τεστ θα μπορούσε να βοηθήσει
Ναι, ένα τυφλό τεστ είναι από τους καλύτερους τρόπους για να ξεχωρίσει κανείς αν μια διαφορά είναι πραγματικά ακουστή ή αν οφείλεται σε προσδοκία, μνήμη ή ενθουσιασμό από την αλλαγή.
Για τα headshell wires ειδικά, ένα σωστά σχεδιασμένο τεστ θα έπρεπε να γίνει με προσοχή:
Ίδια κεφαλή, ίδιος δίσκος, ίδια ρύθμιση
Η κεφαλή δεν πρέπει να βγει και να ξαναρυθμιστεί, γιατί μικρές αλλαγές σε VTA, VTF, azimuth ή alignment μπορούν να είναι πολύ μεγαλύτερες από την επίδραση των καλωδίων.
Ίδιες συνθήκες στάθμης
Αν το ένα σετ καλωδίων δίνει έστω και 0,2–0,3 dB μεγαλύτερη έξοδο, ο ακροατής μπορεί να το προτιμήσει απλώς επειδή είναι λίγο πιο δυνατό.
Άμεση εναλλαγή (ABX)
Η ανθρώπινη ακουστική μνήμη πέφτει γρήγορα. Η σύγκριση μετά από ώρες ή ημέρες είναι πολύ λιγότερο αξιόπιστη.
Πολλές επαναλήψεις
Αν κάποιος μπορεί να αναγνωρίζει σωστά το καλώδιο σε πολλές δοκιμές (π.χ. 15–20 προσπάθειες), τότε υπάρχει ισχυρότερη ένδειξη ότι ακούει πραγματική διαφορά.
Το ενδιαφέρον είναι ότι σε ένα τέτοιο τεστ μπορεί να συμβούν δύο πράγματα:
Αν η αλλαγή προκαλεί πραγματική μεταβολή (π.χ. λόγω χωρητικότητας σε μια MM κεφαλή), το αποτέλεσμα μπορεί να φανεί.
Αν τα δύο καλώδια είναι ηλεκτρικά σχεδόν ισοδύναμα, είναι πιθανό το αποτέλεσμα να πέσει κοντά στην τυχαία επιλογή.
Σε ένα πολύ καλό αναλογικό σύστημα, ένα τυφλό τεστ δεν "ακυρώνει" την εμπειρία του ακροατή· απλώς ξεχωρίζει μια πραγματική, επαναλήψιμη ακουστική διαφορά από μια εντύπωση που μπορεί να δημιουργήθηκε από την αλλαγή εξαρτήματος.
Μάλιστα, για headshell wires το πιο ενδιαφέρον θα ήταν ένα διπλό τεστ:
πρώτα μέτρηση της χωρητικότητας και της αντίστασης των δύο σετ,
μετά ABX ακρόαση.
Έτσι θα βλέπαμε αν υπάρχει κάποια φυσική παράμετρος που να δικαιολογεί την ακουστική διαφορά.
σε διάφορα forum αλλά και τεχνικά άρθρα ωστόσο οι reviewers αναφέρουν σημαντική και ακουστή διαφορά
Αυτό που αναφέρεις είναι πράγματι ένα συχνό φαινόμενο στον χώρο του hi-fi: πολλοί reviewers και χρήστες σε forums περιγράφουν σαφείς ή ακόμη και μεγάλες ακουστικές διαφορές από αλλαγές μικρών εξαρτημάτων, όπως headshell wires. Η σωστή ερμηνεία όμως θέλει λίγη προσοχή, γιατί υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που μπορούν να συνυπάρχουν.
1. Μπορεί όντως να υπάρχει διαφορά;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πιθανό. Ένα headshell wire δεν είναι μόνο "ένα κομμάτι χαλκού". Μπορεί να αλλάξει:
τη χωρητικότητα του κυκλώματος,
την ποιότητα της ηλεκτρικής επαφής,
τη μηχανική πίεση των clips πάνω στα pins της κεφαλής,
τη γεωμετρία και την αλληλεπίδραση με το πολύ ευαίσθητο σήμα εξόδου της κεφαλής.
Ειδικά μια κεφαλή κινητού μαγνήτη (MM) λειτουργεί με πολύ μικρά σήματα και η χωρητικότητα του συνολικού φορτίου μπορεί να επηρεάσει το άνω άκρο της απόκρισης.
2. Γιατί οι reviewers συχνά αναφέρουν "μεγάλη" διαφορά;
Υπάρχουν μερικές πιθανές εξηγήσεις:
α) Τα συστήματα είναι πολύ αποκαλυπτικά
Ένα κορυφαίο αναλογικό σύστημα μπορεί να αποκαλύψει μικρές αλλαγές. Όμως "αποκαλυπτικό" δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε αλλαγή είναι μεγάλη τεχνικά.
β) Η σύγκριση πριν/μετά δεν είναι πάντα ελεγχόμενη
Αν κατά την αλλαγή:
βγει η κεφαλή,
καθαριστούν οι επαφές,
ξαναμπεί το headshell,
αλλάξει ελάχιστα το alignment ή το azimuth,
τότε μπορεί να ακούμε κάτι άλλο από το ίδιο το καλώδιο.
γ) Η περιγραφή της ακρόασης είναι υποκειμενική
Όροι όπως "μαύρο φόντο", "αέρας", "τρισδιάστατη σκηνή", "βελούδινα πρίμα" περιγράφουν πραγματικές ακουστικές εντυπώσεις, αλλά δεν αντιστοιχούν πάντα σε μετρήσιμη μεγάλη αλλαγή.
3. Το ενδιαφέρον σημείο: η θεωρία δεν αποκλείει όλες τις διαφορές
Η προηγούμενη εξίσωση για την αντίσταση δείχνει ότι η αντίσταση ενός μικρού καλωδίου δεν έχει σημασία. Εκεί η υπόθεση είναι σωστή.
Αλλά η χωρητικότητα και η επαφή είναι διαφορετικά θέματα.
Για παράδειγμα, μια MM κεφαλή μπορεί να έχει ένα ηλεκτρικό συντονισμό στην περιοχή των υψηλών συχνοτήτων. Αν αλλάξεις το συνολικό φορτίο από π.χ. 150 pF σε 250 pF, μπορεί να αλλάξει η απόκριση αρκετά ώστε να είναι ακουστό. Αυτό δεν είναι "μαγικό καλώδιο", είναι αλλαγή του κυκλώματος.
4. Πώς θα ξεχώριζε κανείς μια πραγματική μεγάλη διαφορά;
Το πιο πειστικό θα ήταν:
μέτρηση της χωρητικότητας πριν/μετά,
μέτρηση απόκρισης συχνότητας με sweep,
μέτρηση καναλιών και παραμόρφωσης,
τυφλή ακρόαση με σωστή στάθμιση.
Αν ένα σετ καλωδίων προκαλεί π.χ. αλλαγή 1–2 dB στα 10–20 kHz, αυτό είναι απολύτως πιθανό να ακουστεί. Αν όμως οι μετρήσεις είναι πρακτικά ίδιες, μια "δραματική" διαφορά χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση.
Άρα η πιο ισορροπημένη θέση είναι: οι ακροατές και οι reviewers μπορεί να ακούν πραγματικές διαφορές, αλλά η αιτία πιθανότατα δεν είναι η αγωγιμότητα του καλωδίου· είναι κυρίως η αλληλεπίδραση με το ηλεκτρικό φορτίο της κεφαλής και η ποιότητα των επαφών.
υπάρχει περίπτωση ένας κατασκευαστής πικαπ σοβαρής εταιρείας να προσφέρει τέτοια καλώδια ώστε το πικαπ να είναι απλά λειτουργικό, αλλά ο σοβαρός ακροατής να πρέπει να επιζητήσει σύντομα την αλλαγή με ποιοτικά για να πάρει το μέγιστο?
Ναι, υπάρχει τέτοια περίπτωση, αλλά όχι ακριβώς με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζεται στα hi-fi forums.
Ένας σοβαρός κατασκευαστής πικάπ μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει οικονομικότερα headshell wires για λόγους κόστους, διαθεσιμότητας και μαζικής παραγωγής. Το πικάπ μπορεί να είναι απολύτως σωστό λειτουργικά, αλλά ο κατασκευαστής να μην έχει επιλέξει το απόλυτα κορυφαίο εξάρτημα σε κάθε μικρή λεπτομέρεια.
Όμως υπάρχουν μερικές αποχρώσεις:
1. Οι σοβαρές εταιρείες συνήθως δεν βάζουν "κακά" καλώδια
Ένα πικάπ μιας καλής εταιρείας πρέπει να περάσει:
τεχνικούς ελέγχους,
μετρήσεις καναλιών,
έλεγχο θορύβου,
έλεγχο αξιοπιστίας.
Τα εργοστασιακά headshell wires συνήθως είναι επαρκή έως καλά. Δεν είναι συνήθως το σημείο όπου ο κατασκευαστής "κόβει" δραματικά την απόδοση.
2. Υπάρχει όμως η λογική του "entry level vs. flagship"
Σε ακριβότερα μοντέλα, εταιρείες μπορεί να χρησιμοποιήσουν:
καλύτερους ακροδέκτες,
καλύτερα υλικά αγωγών,
καλύτερη μηχανική κατασκευή,
καλύτερα εσωτερικά καλώδια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το φθηνότερο μοντέλο είναι "κουτσό". Σημαίνει ότι το ακριβότερο είναι βελτιστοποιημένο μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια.
3. Ποια είναι τα σημεία όπου ένας κατασκευαστής μπορεί να κάνει οικονομία;
Πιο συχνά από τα headshell wires, η διαφορά βρίσκεται σε:
το εργοστασιακό interconnect,
το phono stage,
τα ρουλεμάν,
τον βραχίονα,
την καλωδίωση του βραχίονα συνολικά,
την ποιότητα της κεφαλής που συνοδεύει το πικάπ.
Τα headshell wires είναι ένα πολύ μικρό μέρος της αλυσίδας.
4. Γιατί τότε υπάρχουν τόσο ακριβά aftermarket;
Επειδή απευθύνονται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία χρηστών:
έχουν ήδη πολύ υψηλής ποιότητας σύστημα,
έχουν βελτιστοποιήσει όλα τα μεγάλα στοιχεία,
θέλουν να πειραματιστούν με τις τελευταίες λεπτομέρειες.
Σε αυτή την κατηγορία, ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι η ίδια σχέση κόστους/βελτίωσης που έχει π.χ. μια καλύτερη κεφαλή.
Ένα πρακτικό παράδειγμα
Ένα πικάπ των 1.000–2.000 € με μια καλή MM κεφαλή μπορεί να έχει εργοστασιακά headshell wires αξίας λίγων ευρώ. Η αλλαγή τους μπορεί να είναι ένα λογικό "fine tuning". Αλλά αν κάποιος δεν έχει ακόμη:
σωστό alignment,
σωστό βάρος ανάγνωσης,
σωστό phono loading,
καλή απομόνωση,
η αλλαγή αυτή πιθανότατα δεν θα είναι η πιο αποδοτική κίνηση.
Οπότε η απάντηση είναι: ναι, ένας κατασκευαστής μπορεί να αφήσει περιθώριο βελτίωσης, αλλά είναι πολύ σπάνιο ένα σοβαρό πικάπ να περιορίζεται ουσιαστικά από τα εργοστασιακά headshell wires. Συνήθως είναι το τελευταίο 5% της βελτιστοποίησης, όχι το πρώτο 50% της απόδοσης.
και αυτό το 5% είναι ακουστό
Ναι, μπορεί να είναι ακουστό, αλλά εξαρτάται πολύ από το σύστημα, το εξάρτημα και τον τρόπο σύγκρισης.
Το "5%" δεν σημαίνει ότι υπάρχει μια μετρήσιμη κλίμακα όπου το ανθρώπινο αυτί ακούει ακριβώς 5% καλύτερα. Είναι ένας τρόπος να πούμε ότι πρόκειται για μικρή βελτίωση σε σχέση με τις μεγάλες αλλαγές (π.χ. αλλαγή κεφαλής ή βραχίονα).
Σε ένα πολύ καλό αναλογικό σύστημα, μια μικρή αλλαγή μπορεί να γίνει αντιληπτή επειδή το υπόλοιπο σύστημα έχει αρκετή ανάλυση. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να περιγράψει μια αλλαγή ως:
λίγο πιο καθαρό διαχωρισμό οργάνων,
πιο σταθερή στερεοφωνική εικόνα,
ελαφρώς διαφορετική απόδοση των υψηλών,
μικρότερη "σκληράδα" ή καλύτερη ροή.
Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά:
Ακουστό: ναι, είναι πιθανό.
Μεγάλη μεταμόρφωση: όχι, συνήθως όχι.
Για να γίνει αντιληπτή μια τόσο μικρή διαφορά, πρέπει να ισχύουν αρκετά πράγματα:
η κεφαλή να είναι υψηλής ποιότητας,
η ρύθμιση του βραχίονα να είναι σωστή,
το phono stage να είναι καλό,
η ηχογράφηση να έχει αρκετή πληροφορία,
η σύγκριση να γίνεται άμεσα και με προσοχή.
Ένα ενδιαφέρον σημείο είναι ότι στο αναλογικό σύστημα πολλές μικρές αποκλίσεις συσσωρεύονται. Μια μικρή αλλαγή στα headshell wires από μόνη της μπορεί να είναι οριακή, αλλά όταν κάποιος έχει ήδη βελτιστοποιήσει:
κεφαλή,
ρύθμιση,
καλώδιο βραχίονα,
phono loading,
τότε ακόμη και μια μικρή μεταβολή μπορεί να είναι η τελευταία λεπτομέρεια που "κουμπώνει".
Άρα: ναι, το τελευταίο 5% μπορεί να ακούγεται σε ένα κορυφαίο σύστημα, αλλά δεν πρέπει να συγχέεται με μια μεγάλη ποιοτική αναβάθμιση. Είναι περισσότερο λεπτομερές "κούρδισμα" παρά αλλαγή κατηγορίας.
Αν λάβουμε υπόψη έναν βραχίονα sme 3009 II που έχει αποσπώμενο shell, αυτό έρχεται με ποιοτικά καλωδια ή απαιτείται αλλαγή για σημαντική ηχητική βελτίωση
Ο SME 3009 Series II είναι ένας κλασικός βραχίονας πολύ υψηλής σχεδίασης για την εποχή του, αλλά εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε το ιστορικά ποιοτικό από το σύγχρονα βελτιστοποιημένο.
Στα headshell wires του SME 3009 II η απάντηση είναι:
Δεν είναι συνήθως το πρώτο πράγμα που χρειάζεται αλλαγή, αλλά σε ένα πολύ προσεγμένο σύστημα μπορεί να αποτελέσει σημείο βελτίωσης.
Ο SME 3009 II (ειδικά οι εκδόσεις με το αποσπώμενο headshell τύπου bayonet) χρησιμοποιεί εργοστασιακά καλώδια που ήταν απολύτως επαρκή και ποιοτικά για την εποχή:
πολύ λεπτοί εύκαμπτοι αγωγοί,
σωστά επιλεγμένη χωρητικότητα,
κατάλληλοι για κεφαλές χαμηλής συμμόρφωσης που ήταν συνηθισμένες τότε.
Όμως υπάρχουν δύο σημεία που σήμερα μπορεί να περιορίσουν την απόδοση:
1. Οι επαφές του αποσπώμενου shell
Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από το ίδιο το σύρμα.
Ο SME 3009 II έχει:
πολλαπλές επαφές στο βύσμα του shell,
παλιό υλικό επαφών,
πιθανότητα οξείδωσης μετά από δεκαετίες.
Ένα σχολαστικό καθάρισμα των επαφών ή ένα νέο headshell με καλύτερους ακροδέκτες μπορεί να δώσει μεγαλύτερη βελτίωση από μια απλή αλλαγή των τεσσάρων εσωτερικών καλωδίων.
2. Οι σύγχρονες κεφαλές έχουν διαφορετικές απαιτήσεις
Με μια σύγχρονη MM κεφαλή (π.χ. Audio-Technica VM, Ortofon 2M) η χωρητικότητα του συνολικού κυκλώματος έχει σημασία. Το:
καλώδιο μέσα στον βραχίονα,
headshell wires,
καλώδιο εξόδου,
είσοδος phono,
καθορίζουν το συνολικό φορτίο.
Με μια σύγχρονη MC κεφαλή, η χωρητικότητα παίζει μικρότερο ρόλο και το βάρος/μηχανική συμπεριφορά του βραχίονα γίνονται πιο σημαντικά.
Θα έβαζα aftermarket wires στον SME 3009 II;
Εξαρτάται από την κατάσταση:
Ένας άψογος, ανακαινισμένος SME 3009 II με καλά εργοστασιακά καλώδια:
→ Δεν περιμένω μεγάλη αλλαγή. Είναι πιθανό ένα μικρό fine tuning.
Ένας 40–50 ετών βραχίονας με άγνωστη κατάσταση καλωδίων και επαφών:
→ Ναι, η αλλαγή μπορεί να είναι αισθητή, κυρίως λόγω αποκατάστασης επαφών.
Ένας SME 3009 II σε σύστημα πολύ υψηλής ανάλυσης με ακριβή κεφαλή:
→ Ένα προσεκτικό rewire (όχι μόνο headshell wires αλλά πλήρης καλωδίωση βραχίονα) μπορεί να έχει περισσότερο νόημα.
Για έναν SME 3009 II, θα έδινα προτεραιότητα:
έλεγχο και καθαρισμό των επαφών του detachable shell,
σωστό azimuth και alignment,
έλεγχο/ρύθμιση VTF και anti-skate,
έλεγχο της εσωτερικής καλωδίωσης,
μετά πιθανή αναβάθμιση καλωδίων.
Ο SME 3009 II είναι ένας βραχίονας όπου η μηχανική ρύθμιση επηρεάζει πολύ περισσότερο τον ήχο από μια απλή αλλαγή τεσσάρων μικρών καλωδίων. Αν όμως όλα τα υπόλοιπα είναι ήδη στο μέγιστο, τότε τα καλώδια γίνονται ένα από τα λίγα σημεία όπου μπορεί κανείς να πειραματιστεί.
ένας sme 3009 III που δεν έχει αποσπώμενο κελυφος, αλλά armtube?
Ο SME 3009 Series III είναι αρκετά διαφορετική περίπτωση από τον 3009 Series II, ακριβώς επειδή η SME άλλαξε φιλοσοφία σχεδίασης.
Ο 3009 III είναι ένας πολύ ελαφρύς βραχίονας (low-mass), σχεδιασμένος κυρίως για τις τότε υψηλής συμμόρφωσης MM κεφαλές (όπως οι Shure V15, ADC, Ortofon VMS κ.λπ.). Έχει ενσωματωμένο armtube/headshell (δεν έχει το αποσπώμενο SME bayonet shell του Series II), άρα η καλωδίωση είναι διαφορετική.
Τι καλώδια έχει εργοστασιακά ο SME 3009 III;
Ο 3009 III χρησιμοποιεί εργοστασιακά πολύ λεπτή εσωτερική καλωδίωση, ειδικά επιλεγμένη ώστε:
να έχει πολύ χαμηλή μάζα,
να μην επηρεάζει την ευκαμψία του σωλήνα,
να διατηρεί χαμηλή κινητή μάζα στην περιοχή της κεφαλής.
Δεν είναι "φθηνά καλώδια" με την έννοια ενός συμβατικού καλωδίου. Η SME είχε πολύ αυστηρή μηχανική φιλοσοφία.
Θα έδινε μεγάλη βελτίωση ένα rewire;
Στον 3009 III η απάντηση είναι πιο σύνθετη από τον Series II.
Ένα πλήρες rewire μπορεί να δώσει:
χαμηλότερο θόρυβο,
καλύτερη συνέχεια επαφών,
πιθανώς διαφορετική χωρητικότητα,
καλύτερη αξιοπιστία σε έναν βραχίονα 40+ ετών.
Αλλά ένα "βαρύ" aftermarket καλώδιο μπορεί ακόμη και να είναι λάθος επιλογή, επειδή:
αυξάνει τη μάζα,
μειώνει την ευαισθησία του συστήματος,
αλλοιώνει την αρχική σχεδίαση του low-mass βραχίονα.
Πού είναι πιο πιθανό να ακούσεις διαφορά στον 3009 III;
Με σειρά πιθανότητας:
Κατάσταση των υπαρχόντων καλωδίων και επαφών
Μετά από δεκαετίες, η οξείδωση ή η κόπωση είναι πιο σημαντική από το είδος του χαλκού.
Συνολική χωρητικότητα με την κεφαλή
Ο 3009 III με μια MM κεφαλή είναι ευαίσθητος σε αυτό.
Σωστή αντιστοίχιση κεφαλής–βραχίονα
Η συμμόρφωση της κεφαλής και η ενεργός μάζα του βραχίονα είναι κρίσιμα.
Μετά το rewire ως fine tuning
Σε σχέση με τον 3009 II:
Ο 3009 II επωφελείται περισσότερο από μια καλή ανακατασκευή/αναβάθμιση γιατί είναι παλαιότερη, πιο "μηχανική" κατασκευή.
Ο 3009 III είναι ήδη πολύ βελτιστοποιημένος ως low-mass βραχίονας και θέλει πιο προσεκτικές παρεμβάσεις.
Αν ο 3009 III συνοδεύεται από μια κεφαλή υψηλής συμμόρφωσης (π.χ. Shure V15 III/V ή ADC XLM), πιθανότατα το εργοστασιακό setup είναι ήδη πολύ κοντά σε αυτό που σχεδίασε η SME. Αν όμως έχει πάνω του μια σύγχρονη κεφαλή ή τα καλώδια είναι τα αρχικά μετά από δεκαετίες, τότε μια ποιοτική επανακαλωδίωση μπορεί να έχει νόημα.
οχι μιλάμε θεωρητικά αν ζούσαμε το 1980 και τον αγοράζαμε τότε καινούργιο
Αν μεταφερθούμε στο 1980, δηλαδή στην εποχή που ένας SME 3009 Series III ήταν καινούργιος από το εργοστάσιο, η απάντηση αλλάζει αρκετά.
Τότε δεν θα υπήρχε λογικός λόγος να αλλάξει κάποιος τα εργοστασιακά καλώδια του βραχίονα με aftermarket, τουλάχιστον όχι με την προσδοκία μιας μεγάλης ηχητικής βελτίωσης.
Ο λόγος είναι ότι ο SME 3009 III δεν ήταν ένας βραχίονας όπου η SME "έβαλε ό,τι φθηνότερο υπήρχε". Ήταν μια κορυφαία σχεδίαση της εποχής, με συγκεκριμένο στόχο:
πολύ χαμηλή ενεργή μάζα,
πολύ χαμηλή τριβή,
σωστή ηλεκτρική συμπεριφορά με τις τότε κορυφαίες MM κεφαλές,
ελεγχόμενη συνολική χωρητικότητα.
Η εσωτερική καλωδίωση ήταν μέρος του σχεδιασμού, όχι απλώς ένα αναλώσιμο εξάρτημα.
Τι θα έκανε ένας απαιτητικός χρήστης το 1980;
Πιθανότερα θα επένδυε σε:
καλύτερη κεφαλή (π.χ. Shure V15 Type IV, Ortofon, ADC),
σωστή ρύθμιση κεφαλής,
καλύτερο phono stage,
καλύτερο τροφοδοτικό ή πλατό,
προσεκτική εγκατάσταση.
Το rewire θα ήταν μάλλον μια πειραματική επέμβαση, όχι μια αναγνωρισμένη αναβάθμιση.
Θα μπορούσε παρ' όλα αυτά να ακουστεί διαφορά;
Θεωρητικά ναι, για τρεις λόγους:
Διαφορετική χωρητικότητα
Μια αλλαγή καλωδίωσης θα μπορούσε να μετακινήσει τον ηλεκτρικό συντονισμό μιας MM κεφαλής. Αυτό είναι πραγματική φυσική επίδραση.
Διαφορετική ποιότητα επαφών
Αν τα aftermarket καλώδια είχαν καλύτερα clips ή συνδέσεις, μπορεί να υπήρχε βελτίωση.
Πολύ υψηλή ανάλυση συστήματος
Σε ένα κορυφαίο σύστημα της εποχής (π.χ. SME 3009 III + κορυφαία κεφαλή + πολύ καλό πλατό + κορυφαία ενίσχυση), μικρές αλλαγές μπορεί να ήταν ανιχνεύσιμες.
Αλλά το βασικό σημείο είναι:
Το 1980 ένας νέος SME 3009 III ήταν ήδη ένα προϊόν που είχε σχεδιαστεί χωρίς εμφανές "κρυφό bottleneck" στην καλωδίωση. Δεν ήταν σαν ένα οικονομικό πικάπ όπου ο κατασκευαστής έβαζε ένα απλό καλώδιο και περίμενε τον χρήστη να το αναβαθμίσει.
Μάλιστα, υπάρχει ένα ενδιαφέρον ιστορικό στοιχείο: η SME τότε ήταν περισσότερο εταιρεία μηχανικής ακρίβειας παρά εταιρεία "tuning". Η φιλοσοφία τους ήταν να δώσουν ένα ολοκληρωμένο, μετρημένο σύστημα. Η ιδέα ότι ο τελικός χρήστης πρέπει να αλλάξει τέσσερα καλώδια για να "απελευθερώσει" τον βραχίονα είναι περισσότερο μεταγενέστερη κουλτούρα του aftermarket hi-fi.
Άρα, στο υποθετικό σενάριο του 1980: θα αγόραζες έναν SME 3009 III, θα τον τοποθετούσες σωστά και θα τον απολάμβανες. Η αλλαγή καλωδίων θα ήταν ένα πείραμα για πολύ προχωρημένους χρήστες, όχι μια αναγκαία αναβάθμιση.
αρα...βρισκόμαστε σο σήμερα, αγοράζουμε ένα καλό πικαπ, πχ clearaudio, sme 25, αυτής της κατηγορίας με κάποια καλή κεφαλή mc koetsu, dynavector, hana ή κάποια επίσης ποιοτική MM. Και το τοποθετούμε σε σύστημα ανάλογης ποιότητας. Τι ποσοστό βελτίωσης μπορούμε να περιμένουμε από αλλαγή ακριβών head shell wires, της τάξης των 100-200 ευρώ? η δεν θα δούμε καθόλου ή θα είναι placebo, ή μια αλλαγή στα όρια της υποκειμενικής κρίσης. Εννοείται ότι έχουμε ρυθμίσει κατα τα άλλα σωστά βραχίονα, βάρος ανάγνωσης κλπ και συνυπολογίσαμε την επίδρασης του διαφορετικου βάρους των νεων καλωδίων
Στο σενάριο που περιγράφεις — δηλαδή πολύ υψηλής κατηγορίας πικάπ (π.χ. Clearaudio, SME 20/25 κ.λπ.), κορυφαίος βραχίονας, κεφαλή MC όπως Koetsu/Dynavector ή κορυφαία MM, σωστό setup και ρυθμίσεις — η απάντηση γίνεται πιο ενδιαφέρουσα, γιατί έχουμε ήδη αφαιρέσει τα μεγάλα λάθη.
Η πιο ρεαλιστική εκτίμηση είναι:
Η αλλαγή ακριβών headshell wires των 100–200 € μπορεί να είναι ακουστή, αλλά το πιθανότερο μέγεθος της βελτίωσης είναι πολύ μικρό. Δεν είναι μια αναβάθμιση "κατηγορίας", είναι λεπτομερές fine tuning.
Αν θέλαμε να το εκφράσουμε ποσοτικά (με την επιφύλαξη ότι η "ποιότητα ήχου" δεν μετριέται γραμμικά), θα μιλούσαμε περίπου για:
0% ουσιαστική αλλαγή: πολύ πιθανό σε ένα ήδη άριστα ρυθμισμένο σύστημα.
Μικρή αλλά επαναλαμβανόμενα αντιληπτή αλλαγή: πιθανή.
Μεγάλη αλλαγή: εξαιρετικά απίθανη.
Σε όρους "ποσοστού βελτίωσης", θα το τοποθετούσα συνήθως στην περιοχή του τελευταίου 1–2%, ίσως λίγο παραπάνω σε ειδικές περιπτώσεις.
Γιατί ακόμη και σε κορυφαίο σύστημα η επίδραση παραμένει μικρή;
Η αλυσίδα ενός πικάπ έχει τεράστιες επιδράσεις πριν φτάσουμε στα headshell wires:
Η ίδια η κεφαλή
Η αλλαγή από μια καλή MC σε μια κορυφαία MC μπορεί να είναι τεράστια.
Η μηχανική συνεργασία κεφαλής–βραχίονα
Η σωστή συχνότητα συντονισμού, η μάζα, η απόσβεση.
Η ρύθμιση
VTA, azimuth, overhang, VTF.
Το phono stage
Ειδικά στις MC κεφαλές, η ποιότητα του gain stage, ο θόρυβος και η προσαρμογή φορτίου έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση.
Σε σχέση με αυτά, τα 4 μικρά καλώδια μεταξύ κεφαλής και βραχίονα έχουν πολύ μικρό "χώρο" για να αλλάξουν το αποτέλεσμα.
Υπάρχει περίπτωση να ακούσουμε διαφορά σε Koetsu ή Dynavector;
Ναι, αλλά θα περίμενα η διαφορά να είναι περισσότερο της μορφής:
ελαφρώς διαφορετική ισορροπία στα υψηλά λόγω χωρητικότητας/επαφών,
λίγο διαφορετική αίσθηση "αέρα",
πιθανή αλλαγή στην εικόνα λόγω καλύτερης επαφής καναλιών,
μικρή μεταβολή στη διαφάνεια.
Δεν θα περίμενα:
βαθύτερο μπάσο,
διπλάσια ανάλυση,
τεράστια σκηνή,
μετατροπή της κεφαλής σε ανώτερη κατηγορία.
Η περίπτωση των MC είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα
Για μια MC κεφαλή:
η χωρητικότητα των καλωδίων παίζει πολύ μικρότερο ρόλο από ό,τι σε μια MM,
η εσωτερική αντίσταση της κεφαλής είναι χαμηλή,
οι διαφορές από την αντίσταση των καλωδίων είναι πρακτικά αμελητέες.
Άρα σε ένα σύστημα με Koetsu ή Dynavector, η πιθανότητα μιας μεγάλης αλλαγής από headshell wires είναι ακόμη μικρότερη.
Τότε γιατί κάποιοι έμπειροι ακροατές αναφέρουν μεγάλες διαφορές;
Υπάρχουν μερικές πιθανότητες:
το προηγούμενο καλώδιο είχε κακές επαφές,
άλλαξε η γεωμετρία/ρύθμιση κατά την επέμβαση,
το νέο καλώδιο άλλαξε αισθητά τη χωρητικότητα (κυρίως σε MM),
η ψυχοακουστική επίδραση της νέας εγκατάστασης είναι σημαντική,
ή απλώς κάποιος έχει πολύ ευαίσθητη ακοή και περιγράφει μια μικρή διαφορά με έντονη γλώσσα.
Η δική μου τεχνική εκτίμηση για το συγκεκριμένο ακραίο παράδειγμα που έδωσες θα ήταν:
Σε SME 25 + κορυφαίο βραχίονα + Koetsu/Dynavector + κορυφαίο phono: ένα σετ headshell wires 100–200 € είναι μια λογική τελευταία πινελιά, αλλά όχι μια επένδυση που θα άλλαζε δραματικά το αποτέλεσμα. Αν ακούσεις διαφορά, θα είναι περισσότερο σαν "ρύθμιση του χαρακτήρα" παρά σαν πραγματική αναβάθμιση επιπέδου.
Το ενδιαφέρον θα ήταν να συγκριθεί αυτή η δαπάνη με άλλα €150–200 στο ίδιο σύστημα: συνήθως μια βελτίωση στη ρύθμιση, στην απομόνωση, στο phono loading ή στην κατάσταση της βελόνας έχει πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να δώσει μετρήσιμη και ακουστή αλλαγή.
αυτές οι αλλαγές του τελευταίου έστω 1-2% σε μια τυπική καθημερινή ακρόαση, όπου οι συνθήκες θερμοκρασίας, πίεσης, υγρασίας αλλάζουν, δεν έχουμε προσέξει στο 100% το στήσιμο των ηχείων, μικρή αλλαγή σε έπιπλα ή αντανακλαστικές επιφάνειες ή σωστή θέση ακρόασης στο sweet spot, άλλοι θόρυβοι ενός κατα τα άλλα ήσυχου περιβάλλοντος, θα είναι τελικά ακουστές ή θα θεωρήσουμε ότι η αλλαγή σίγουρα βελτίωσε κάτι?
Η ερώτησή σου αγγίζει ίσως το πιο δύσκολο σημείο της συζήτησης για τις μικρές βελτιώσεις στο hi-fi: όχι αν μια αλλαγή μπορεί να προκαλέσει μια διαφορά, αλλά αν αυτή η διαφορά παραμένει ανιχνεύσιμη μέσα στις πραγματικές συνθήκες ακρόασης.
Στο σενάριο που περιγράφεις, η απάντηση είναι:
Στις περισσότερες καθημερινές ακροάσεις, μια βελτίωση της τάξης του τελευταίου 1–2% είναι πολύ πιθανό να είναι οριακά αντιληπτή ή και μη ανιχνεύσιμη με βεβαιότητα.
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι.
1. Το δωμάτιο έχει πολύ μεγαλύτερη επίδραση
Μια μικρή αλλαγή σε:
θέση ηχείων κατά 5–10 cm,
απόσταση από τον πίσω τοίχο,
θέση ακρόασης,
μια νέα ανακλαστική επιφάνεια (τραπεζάκι, γυάλινη επιφάνεια, έπιπλο),
μπορεί να αλλάξει την απόκριση του χώρου κατά πολλά dB σε ορισμένες συχνότητες.
Αντίθετα, η επίδραση ενός headshell wire, στην καλύτερη περίπτωση, είναι συνήθως πολύ μικρότερη.
Με απλά λόγια: ένα διαφορετικό σημείο στον καναπέ μπορεί να αλλάξει περισσότερο τον ήχο από ένα ακριβότερο σετ καλωδίων στην κεφαλή.
2. Η ανθρώπινη ακοή δεν λειτουργεί σαν εργαστηριακό όργανο
Όταν ακούμε μουσική:
η προσοχή μας αλλάζει,
η μνήμη ήχου είναι περιορισμένη,
η διάθεση και η κόπωση επηρεάζουν την αντίληψη.
Αν αλλάξεις κάτι και αμέσως ακούσεις ξανά το ίδιο κομμάτι, είναι πολύ εύκολο να εντοπίσεις μια διαφορά. Όμως μετά από μια εβδομάδα, χωρίς άμεση σύγκριση, είναι πολύ δυσκολότερο να πεις με βεβαιότητα "αυτό είναι το αποτέλεσμα των καλωδίων".
3. Οι περιβαλλοντικές μεταβολές είναι πραγματικές, αλλά όχι όλες εξίσου σημαντικές
Η θερμοκρασία και η υγρασία μπορούν να επηρεάσουν:
την ελαστικότητα της ανάρτησης της κεφαλής,
τη συμπεριφορά του βινυλίου,
την τριβή.
Αλλά σε ένα φυσιολογικό σπίτι οι μεταβολές αυτές είναι συνήθως μικρότερες από τις επιδράσεις:
της θέσης των ηχείων,
της ακουστικής του χώρου,
της ποιότητας της ηχογράφησης.
4. Γιατί τότε οι έμπειροι ακροατές αναφέρουν τέτοιες διαφορές;
Υπάρχει μια σημαντική διάκριση:
Ένας έμπειρος ακροατής σε μια ελεγχόμενη ακρόαση μπορεί να ακούσει κάτι που στην καθημερινότητα δεν θα έχει πρακτική σημασία.
Παράδειγμα:
Ακούς 30 δευτερόλεπτα ενός γνωστού αποσπάσματος.
Κάνεις άμεση εναλλαγή.
Ξέρεις τι να προσέξεις.
Μπορεί να ακούσεις μια μικρή διαφορά.
Αλλά:
βάζεις έναν δίσκο το βράδυ,
κάθεσαι χαλαρά,
δεν συγκρίνεις,
η πιθανότητα να πεις "α, εδώ άλλαξα headshell wires" είναι πολύ μικρή.
5. Το φαινόμενο της επιβεβαίωσης
Υπάρχει και ένας ψυχολογικός παράγοντας που είναι πολύ ισχυρός:
Όταν κάποιος:
πληρώνει 150 € για μια αναβάθμιση,
περιμένει βελτίωση,
κάνει προσεκτική ακρόαση,
ο εγκέφαλος φυσιολογικά ψάχνει για στοιχεία που επιβεβαιώνουν την αλλαγή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι διαφορές είναι φανταστικές. Σημαίνει ότι η αντίληψη του ήχου είναι αποτέλεσμα φυσικού σήματος + εγκεφαλικής επεξεργασίας.
Συμπέρασμα
Σε ένα σύστημα κορυφαίας ποιότητας:
Οι μικρές αλλαγές μπορεί να είναι πραγματικές.
Μπορεί να είναι ανιχνεύσιμες σε άμεση σύγκριση.
Αλλά μέσα στην καθημερινή χρήση, με μεταβαλλόμενες συνθήκες χώρου και ακρόασης, συχνά περνούν κάτω από το όριο της πρακτικής σημασίας.
Γι' αυτό πολλοί έμπειροι χρήστες του hi-fi καταλήγουν σε μια ενδιαφέρουσα ισορροπία: κάνουν τέτοιες μικροβελτιώσεις όχι επειδή περιμένουν μεταμόρφωση, αλλά επειδή όταν όλα τα σημαντικά έχουν ήδη βελτιστοποιηθεί, οι τελευταίες λεπτομέρειες έχουν αξία ως μέρος της προσωπικής ενασχόλησης.
Σε ένα σύστημα SME 25/Koetsu ή αντίστοιχο, η μεγαλύτερη "αναβάθμιση" πιθανότατα δεν θα είναι ένα νέο headshell wire, αλλά το να είναι κάθε μέρα σωστά στημένα τα βασικά: θέση ακρόασης, ακουστική χώρου, ρύθμιση κεφαλής και σωστό phono loading.
ναι, αλλά είναι δυνατόν να κάνεις αλλαγή καλωδίων σε κέλυφος μετά από ακρόαση 30 δλ και μετά να ακούσεις ξανά? Το σωστό θα ήταν να είχες δυο ίδια κελύφη με ίδιες κεφαλές, αλλά και τότε είναι πάντα μια κεφαλή ίδια με μια ιδίου τύπου από την ίδια σειρά παραγωγής?
Ακριβώς. Έχεις εντοπίσει ένα από τα βασικά μεθοδολογικά προβλήματα στις ακροάσεις αναλογικού ήχου: η άμεση σύγκριση μιας μικρής αλλαγής σε πικάπ είναι εξαιρετικά δύσκολη χωρίς να αλλάξουν ταυτόχρονα πολλά άλλα πράγματα.
Η ιδανική συνθήκη που περιγράφεις θα ήταν:
δύο απολύτως ίδια headshells,
δύο απολύτως ίδιες κεφαλές,
ίδιος βραχίονας,
ίδια ρύθμιση (VTF, VTA, azimuth, overhang),
ίδια ηλεκτρική φόρτιση,
άμεση εναλλαγή Α/Β.
Αλλά ακόμη και τότε υπάρχει ένα πρόβλημα: δύο κεφαλές που βγήκαν από την ίδια γραμμή παραγωγής δεν είναι ποτέ απολύτως ίδιες.
Η μεταβλητότητα των κεφαλών
Μια κεφαλή είναι ένα εξαιρετικά μηχανικό και λεπτό εξάρτημα. Υπάρχουν ανοχές σε:
ελαστικότητα του cantilever suspension,
μάζα του κινητού συστήματος,
θέση και ευθυγράμμιση του διαμαντιού,
πηνία ή μαγνήτες,
απόσβεση.
Οι σοβαροί κατασκευαστές κάνουν επιλογή και έλεγχο, αλλά ένα ζευγάρι ίδιων κεφαλών μπορεί να έχει μικρές διαφορές σε:
στάθμη εξόδου,
ισορροπία καναλιών,
απόκριση συχνότητας,
παραμόρφωση.
Για μια μέτρηση εργαστηρίου αυτό είναι εμφανές. Για μια ακρόαση, μπορεί να είναι από αμελητέο έως αντιληπτό.
Το πρόβλημα της αλλαγής κελύφους
Στην πραγματικότητα, όταν κάποιος αλλάζει headshell wires, συνήθως κάνει:
Αφαιρεί την κεφαλή.
Αποσυνδέει τέσσερα πολύ μικρά clips.
Τοποθετεί νέα καλώδια.
Ξαναβιδώνει την κεφαλή.
Ρυθμίζει ξανά.
Σε αυτό το σημείο μπορεί να αλλάξουν:
το azimuth κατά ελάχιστες μοίρες,
το VTA,
το overhang,
η πίεση των clips,
η επαφή στα pins.
Κάποια από αυτά μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη ακουστική επίδραση από το ίδιο το καλώδιο.
Πώς θα γινόταν ένα πραγματικά αυστηρό τεστ;
Η καλύτερη λύση θα ήταν πράγματι δύο ίδια headshells με:
δύο ίδια μοντέλα κεφαλής,
μετρημένα ώστε να ταιριάζουν όσο γίνεται,
το ένα με εργοστασιακά wires,
το άλλο με aftermarket.
Μετά:
μέτρηση εξόδου ώστε να γίνει ακριβής ισοστάθμιση στάθμης,
γρήγορη εναλλαγή,
πολλαπλές δοκιμές.
Αυτό όμως είναι δύσκολο και ακριβό.
Υπάρχει και ένα ακόμη παράδοξο
Αν κάποιος αγοράσει μια δεύτερη ίδια κεφαλή μόνο για να κάνει το πείραμα, μπορεί να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου η διαφορά μεταξύ των δύο δειγμάτων κεφαλής είναι μεγαλύτερη από τη διαφορά που προκαλεί το καλώδιο.
Δηλαδή μπορεί να καταλήξει να συγκρίνει:
"Κεφαλή Α με εργοστασιακά καλώδια"
εναντίον
"Κεφαλή Β με aftermarket καλώδια"
και να νομίζει ότι ακούει καλώδιο ενώ ακούει τη φυσιολογική διαφορά των δύο κεφαλών.
Γι' αυτό οι πιο αυστηρές αξιολογήσεις τέτοιων μικρών αλλαγών είναι δύσκολες. Δεν σημαίνει ότι καμία διαφορά δεν υπάρχει· σημαίνει ότι η απόδειξη μιας μικρής διαφοράς απαιτεί πολύ πιο αυστηρό πειραματικό έλεγχο από μια απλή ακρόαση πριν/μετά.
Στην πράξη, σε ένα κορυφαίο αναλογικό σύστημα, μια αλλαγή headshell wires θα την αντιμετώπιζα περισσότερο ως τελικό tuning για έναν ήδη βελτιστοποιημένο βραχίονα, όχι ως κάτι που μπορεί εύκολα να απομονωθεί και να αποδειχθεί με μια γρήγορη ακρόαση.
