Πώς είναι να ζεις υπό καθεστώς απειλής
Η συνδιοίκηση της Ιερουσαλήμ, ο σκληρός πυρήνας των Ρωσοεβραίων και η δύναμη της θρησκείας
Α. ΒΙΣΤΩΝΙΤΗΣ
ΤΕΛ ΑΒΙΒ.
Δρόμος στην παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ. Στο ιστορικό κέντρο η πολυμορφία πολιτισμών, θρησκειών και νοοτροπιών θα μπορούσε, αν τα πράγματα ήταν διαφορετικά, να συνθέτει μια ειρηνική, πολυεθνική και πολύβουη πόλη
«Δεν υπάρχουν πλέον πολιτικοί με ηγετικό προφίλ στο Ισραήλ» μου λέει η φίλη δημοσιογράφος, στέλεχος της «Haaretz», της μεγαλύτερης εφημερίδας του Ισραήλ. «Η Τζίπι Λίβνι (σ.σ.: που αντικατέστησε στην πρωθυπουργία τον παραιτηθέντα Εούντ Ολμερτ) δεν αποτελεί καμιά ιδιαίτερη περίπτωση. Απλώς είναι καλύτερη από τους υπόλοιπους».
Βρισκόμαστε σε ένα εστιατόριο στην παλιά μαρίνα του Τελ Αβίβ. Στις 10 το βράδυ της προηγουμένης στην Ιερουσαλήμ ένας Παλαιστίνιος οδηγώντας μια μαύρη BMW έπεσε πάνω σε διμοιρία στρατιωτών στην πλατεία Τζαχάλ και τραυμάτισε 19 άτομα, τα δύο πολύ σοβαρά. Ηταν τα νεαρά παιδιά που είχα δει νωρίτερα το μεσημέρι λίγο προτού αναχωρήσω για τη Νεκρά Θάλασσα.
Είχα φτάσει στο Ισραήλ στις 17 Σεπτεμβρίου, τη μέρα που διεξαγόταν η ψηφοφορία για την εκλογή νέου πρωθυπουργού στη θέση του Ολμερτ, που αναγκάστηκε να παραιτηθεί κάτω από το βάρος απανωτών οικονομικών σκανδάλων.
Η αλλαγή στην ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος Καντίμα δεν φαίνεται να σηματοδοτεί τίποτε ιδιαίτερο. Το μείζον θέμα, το παλαιστινιακό, δεν μοιάζει να επιλύεται στο εγγύς μέλλον. Ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούτ Αμπάς είναι αδύναμος. Η πραγματική δύναμη βρίσκεται στα χέρια της Χεσμπολά και της Χαμάς. Ωστόσο όλο και περισσότεροι Ισραηλινοί συνειδητοποιούν ότι η μόνη περίπτωση να υπάρξει πρόοδος στο θέμα είναι να επιστρέψει το Ισραήλ τα εδάφη που κατέλαβε το 1967 μετά τον πόλεμο των Εξι Ημερών και ταυτοχρόνως να δημιουργηθεί από τους Ισραηλινούς και από τους Παλαιστινίους ένα καθεστώς συνδιοίκησης της Ιερουσαλήμ. Το τελευταίο μοιάζει με τετραγωνισμό του κύκλου, όπως μου είπε καγχάζοντας ένας καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χάιφας.
Μια απλή περιδιάβαση στην Ιερουσαλήμ δίνει στον επισκέπτη την πραγματική εικόνα του προβλήματος. Το εβραϊκό (δυτικό) τμήμα της πόλης διαθέτει θαυμάσια κτίρια, πάρκα και καλή ρυμοτομία. Στο ανατολικό (αραβικό) τμήμα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Στο ιστορικό κέντρο η πολυμορφία πολιτισμών, θρησκειών και νοοτροπιών θα μπορούσε, αν τα πράγματα ήταν διαφορετικά, να συνθέτει μια ειρηνική, πολυεθνική και πολύβουη πόλη. Τώρα απλώς θα έλεγε κανείς ότι το μείγμα είναι εκρηκτικό και αποτελείται από αμοιβαία καχυποψία, αντιπάθεια και κρυφό μίσος.
Δεν ήταν πάντοτε έτσι η Ιερουσαλήμ, λένε οι παλιοί της κάτοικοι. Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου όμως άλλαξαν πολλά. Πρώτον η θρησκευτική σημασία της Ιερουσαλήμ απέκτησε νέο, πολιτικό περιεχόμενο. Δεύτερον είχαμε τη μετανάστευση 1.500.000 ατόμων από τη Ρωσία κυρίως και την Ουκρανία. Αυτοί, μαζί με τους ορθόδοξους εβραίους, αποτελούν τον σκληρό πυρήνα που απαιτεί να μην επιστραφούν στους Παλαιστινίους τα κατεχόμενα αλλά να προσαρτηθούν στο κράτος του Ισραήλ επισήμως.
Σε λιγότερο από είκοσι χρόνια οι μετανάστες από τη Ρωσία και την Ουκρανία μπήκαν στις τάξεις του στρατού και τον ελέγχουν σήμερα στο μεσαίο επίπεδο στελεχών. Καθώς προέρχονταν από ολοκληρωτικά καθεστώτα μετέφεραν τη νοοτροπία και τη σκληρότητα των καθεστώτων από τα οποία προέρχονταν. Το ισραηλινό πείραμα που κάποτε είχε προκαλέσει τον θαυμασμό του υπόλοιπου κόσμου δεν τους ενδιέφερε. Λ.χ. ότι ο Ισραήλ κατάφερε να γίνει μια χώρα σχεδόν αυτάρκης σε τρόφιμα παρά το ότι δεν διέθετε τις στοιχειώδεις προδιαγραφές από πλευράς ποιότητας εδάφους. Ή ότι η χώρα που δεν διέθετε στο μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργήσιμο έδαφος (top soil) λ.χ. το δημιούργησε χρησιμοποιώντας τα τελευταία πορίσματα της επιστήμης, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν περιοχές πρασίνου μέσα στην έρημο και να αξιοποιηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο τα ελάχιστα αποθέματα νερού που υπήρχαν. Ετσι άλλωστε σε πολύ λίγα χρόνια το επίπεδο ζωής ανέβηκε κατακόρυφα και σήμερα το κατά κεφαλήν εισόδημα των Ισραηλινών είναι ένα από τα υψηλότερα στον κόσμο.
Η νεότερη γενιά δεν διαθέτει το ισχυρό εθνικό συναίσθημα των παλαιότερων. Το ίδιο και η μεσαία τάξη. Οταν πριν από δύο χρόνια κατά τη διάρκεια της ισραηλινής εισβολής στον Λίβανο σκοτώθηκε ο γιος του διάσημου συγγραφέα Νταβίντ Γκρόσμαν το γεγονός προκάλεσε σοκ στη μεσαία τάξη. Ως τότε ο θάνατος αφορούσε «κάποιους άλλους». Τώρα χτυπούσε και το δικό τους σπίτι. Και η μεσαία τάξη είναι αυτή που πιέζει σήμερα ώστε να γίνουν παραχωρήσεις και να επιλυθεί το παλαιστινιακό πρόβλημα.
Στο Ισραήλ βλέπει κανείς μια μικρογραφία της Μέσης Ανατολής. Οι κάτοικοι έχουν συνηθίσει να ζουν σε καθεστώς απειλής και ο μέσος πολίτης εξακολουθεί να πιστεύει ότι η χώρα μπορεί να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε κρίση - ως ένα σημείο φυσικά. Οι επικείμενες αμερικανικές εκλογές αποτελούν αντικείμενο ενδιαφέροντος όπως ακριβώς και στον υπόλοιπο κόσμο γιατί οι Ισραηλινοί είναι βέβαιοι ότι όποιος πρόεδρος και αν εκλεγεί η στάση των ΗΠΑ έναντι της χώρας τους δεν πρόκειται να αλλάξει. Αυξημένη ωστόσο είναι η ανησυχία εξαιτίας της διεθνούς χρηματοοικονομικής κρίσης που μπορεί να έχει συνέπειες στην ισραηλινή οικονομία και ως εκ τούτου τη δυνατότητά της να χρηματοδοτεί με ευχέρεια τις στρατιωτικές δαπάνες που υπερβαίνουν το 7,2% του προϋπολογισμού. Το Ισραήλ διατηρεί στα όπλα 168.000 άτομα, άνδρες και γυναίκες, κι άλλους 450.000 εφέδρους.
Με πληθυσμό 7.200.000 κατοίκους είναι επόμενο οι 500.000 περίπου των ορθόδοξων εβραίων να αποτελούν σοβαρή ομάδα πίεσης προς την κυβέρνηση και τα πολιτικά κόμματα. Είναι επιπλέον αξιοσημείωτο το γεγονός ότι ενώ οι αμερικανοεβραϊκές οργανώσεις έχουν αρχίσει να χάνουν τη δύναμή τους αυξάνεται η δύναμη των 3.000 περίπου ραβίνων στις ΗΠΑ - μία ακόμη απόδειξη ότι το θρησκευτικό στοιχείο έχει αρχίσει να υπερισχύει όχι μόνο στο Ισραήλ αλλά και ανάμεσα στους εβραίους της διασποράς.
Είσαι χορευτής; Απόδειξέ το!
Τα μέτρα ασφαλείας στο Ισραήλ είναι παντού δρακόντεια. Απανωτοί έλεγχοι στους αυτοκινητοδρόμους και βέβαια στο αεροδρόμιο. Λίγες μέρες πριν από την άφιξή μου στο αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν του Τελ Αβίβ είχε συμβεί ένα υπερρεαλιστικό επεισόδιο. Στο χορευτικό συγκρότημα Αλβιν Εϊλι που είχε φθάσει για μια σειρά παραστάσεων ανήκε κι ένας μαύρος με μουσουλμανικό όνομα. Η ασφάλεια τον απομόνωσε από το υπόλοιπο γκρουπ και τον ανέκρινε. Οταν τους είπε ότι ήταν χορευτής, του ζήτησαν να το αποδείξει και να χορέψει μπροστά τους, πράγμα που έκανε. Οπως έγραψε ειρωνικά ο γνωστός αρθρογράφος Αλεξάντρ Γιάκομπσον το γεγονός έκανε τη ζωή των υπαλλήλων του αεροδρομίου λιγότερο βαρετή.
Διασχίζοντας τη χώρα με αυτοκίνητο διαπιστώνει κανείς το πραγματικό πρόβλημα, ότι το Ισραήλ ζει σε μια ιδιότυπη κατάσταση πολιορκίας. Αυτό δεν φαίνεται στο Τελ Αβίβ ή τη Χάιφα, δύο από τις τρεις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας, αλλά είναι ολοφάνερο στην Ιερουσαλήμ και στις μικρότερες πόλεις και ιδίως στους εβραϊκούς οικισμούς που βρίσκονται στη δυτική όχθη. Ζωσμένοι με ψηλό τοίχο και αγκαθωτό συρματόπλεγμα θυμίζουν περισσότερο στρατόπεδα συγκέντρωσης παρά οικισμούς.
Η περιοχή γύρω από τη Νεκρά Θάλασσα ανήκει σε κιμπούτς που παρασκευάζει πολλές από εκείνες τις «θαυματουργές» κρέμες προσώπου και δέρματος που είναι διάσημες σε όλο τον κόσμο. Καθισμένος στο αναψυκτήριο με τη λίμνη μπροστά και την Ιορδανία πίσω σε απόσταση αναπνοής έβλεπα τις συνεχείς περιπολίες των ελικοπτέρων που καθιστούσαν εντονότερο το αίσθημα της απειλής.
Οποιαδήποτε πόλη ή χωριό της χώρας μπορεί να χτυπηθεί από οιοδήποτε σημείο των συνόρων της. Με το βεβαρημένο παρελθόν, των συνεχών πολέμων, των διαδηλώσεων, των αυτονομιστικών και τρομοκρατικών ενεργειών και των επιθέσεων αυτοκτονίας, με τον μουσουλμανικό κόσμο σε διαρκή αναβρασμό η συνύπαρξη Ισραηλινών και Παλαιστινίων μοιάζει με άσκηση επί χάρτου χωρίς επιχειρησιακό σχέδιο. Οι δημοκρατικοί και μετριοπαθείς Ισραηλινοί το έχουν κατανοήσει. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το πρόβλημα θα σέρνεται για αρκετά ακόμη χρόνια. Αλλοι, πιο πραγματιστές, έχουν τη λύση: οι Παλαιστίνιοι να αποκτήσουν το κράτος τους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτομάτως θα βελτιωθούν και οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ισως όμως έτσι σε μερικά χρόνια να αρχίσουν να συζητούν μεταξύ τους.
Το ΒΗΜΑ, 12/10/2008 , Σελ.: A34
