Σκόνη, Πέτρες, Λάσπη
Δημήτρης Πουλικάκος – Μεταφοραί Εκδρομαί Ο Μήτσος (… 1976, EMI)
: A1 Σκόνη, Πέτρες, Λάσπη (Δ. Πουλικάκος), A2 Στο Σουπερμάρκετ (Δ. Πουλικάκος, Ν. Δαπέρης), A2α ΗΠΣΑΛΣΕΡΤΕΠΗΝΟΚΣ (Δ. Πουλικάκος), Α3 Τι Μας Λες (Δ. Πουλικάκος, Κ. Δουκάκης), Α3α Ένα
Μαλακισμένο Τραγουδάκι (Δ. Πουλικάκος, Σ. Σπανουδάκης), Α4 Μωρό Μου (Δ. Πουλικάκος, Σ. Σπανουδάκης), Α5 Κάλλιο Μιας Ώρας (Α. Τριανταφύλλου, Δ. Πουλικάκος), Bα1 Αλεγρία Μες Την Πρωτόγονη Ζωή (Δ. Πουλικάκος), B1 Χτεσινά Τραίνα (Α. Τριανταφύλλου, Δ. Πουλικάκος), Β1β Γυρίσματα Του Χρόνου (J. Lambizzi, Α. Τριανταφύλλου), Β2 Πες Μου Βρε Τρελλή (Δ. Πουλικάκος), Β2β Ένα
Μαλακισμένο Τραγουδάκι (Δ. Πουλικάκος, Σ. Σπανουδάκης), Β3 Άνευ Ουσίας, Άνευ Σημασίας (Δ. Πουλικάκος), Β3β Και Τώρα… Χωρίς Βαρβάρους (Α. Τριανταφύλλου, Δ. Πουλικάκος, Κ. Δουκάκης, Λ. Διακογιάννης, Λ. Αλαχαδάμης, Ν. Πολίτης), Β4 Σαν Δυο Πουλάκια (Δ. Πουλικάκος), Β4β Ένα
Μαλακισμένο Τραγουδάκι (Δ. Πουλικάκος, Σ. Σπανουδάκης), Β5 Ο Γιατρός Παιδιά (Δ. Πουλικάκος)
Μουσικοί: Δημήτρης Πουλικάκος: φωνή, ντέφι, κιθάρα, κόγκα, μαράκας, σφυρίχτρα, φλογέρα, κουδουνάκια, ξύστρα, τρίγωνο, ηχοληψία • Λάκης Διακογιάννης: σοπράνο, τενόρο, άλτο σαξ, φλάουτο • Θεοδωρίδης: κορνέτα • Γιάννης 'Μπαχ' Σπυρόπουλος: ευφώνιο, τούμπα • Κώστας Δουκάκης: ηλεκτρικές & ακουστική κιθάρες • Δήμης Παπαχρήστου: ηλεκτρική κιθάρα, μαντολίνο • Νίκος Πολίτης, Γιάννης Σπάθας, John Lambizzi, Γιάννης Κιουρκτσόγλου: ηλεκτρική κιθάρα • Αντώνης Τριανταφύλλου: μπάσο • Λεωνίδας Αλαχαδάμης: ντραμς • Άγγελος Μαστοράκης: φυσαρμόνικα • Δημήτρης Πολύτιμος: πιάνο • Γιώργος Φιλιππίδης: μπάσο • Νίκος Τσιλογιάννης: ντραμς • Σταμάτης Σπανουδάκης: πιάνο, μελόντικα, μπάσο, ηλ. & ακ. κιθάρες • Ράντυ MacKinnon-Andrew: παιδικό μεταλόφωνο, πιάνο • Γιώργος Τρανταλίδης: ντραμς • Mikel Frog: φλάουτο • Renato Favilli: μέλοτρον • Γιάννης "Αρκούδης" Χριστοδούλου: ξύστρα, κοσμήματα • Σάκης Μπουλούμπασης: ξύλα, μαράκες • Γιώργος "Τζάγκερ" Σιαμόπουλος: κουδουνάκια • Γιώργος Μαγκλάρας: βιολί • Νικήτας Βλαχόπουλος: ξύλινη κιθάρα • Νίκος Γιαννάτος: κορνέτα • Σταύρος Λογαρίδης: μπάσο • Παύλος Σιδηρόπουλος: φωνή, ντέφι • Κίμων Βασιλάς: πιάνο • Τάκης Μαρινάκης: ντραμς • Μπέτυ Λιβανού, Μανωλία Διακογιάννη, Δέσποινα Τομαζάνη, Ιωάννα Κιουρκτσόγλου, Δημήτρης Παπασάββας, Άσπη Ζωναρά, Μελίνα Σιδηροπούλου, Τόλης Μαστόκαλος, Βλάσσης Μπονάτσος, Ντόρυ Ιωάννου, Κώστας Χάγερ: φωνητικά
Σχεδίαση εξωφύλλου / Φωτογραφίες: Χρήστος Κερασιώτης / Πάνος Κουτρουμπούσης
Παραγωγή / Μηχανικοί: Δημήτρης Πουλικάκος / Στέλιος Γιαννακόπουλος: ηχολήπτης της Columbia
Ηχογραφήθηκε σταδιακά μεταξύ των τελών του 1970 και του Φεβρουαρίου του 1976, στα στούντιο της
EMI-Columbia,
ERA,
Polysound, στο σπίτι του Σπανουδάκη, ζωντανά στο Κύτταρο
Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΥΛΙΚΑΚΟΣ
Παρουσιάζει:
Τον «Εξαδάχτυλο» και διάφορους άλλους εκλεκτούς κυρίους, σε νέες περιπέτειες, ήτοι:
ΜΕΤΑΦΟΡΑΙ ΕΚΔΡΟΜΑΙ «Ο ΜΗΤΣΟΣ»
Οι φωτογραφίες και στο εξώφυλλο και στο πισώφυλλο είναι του Πάνου Κουτρουμπούση. Τις μακέττες για το εξώφυλλο έφτιαξε ο Χρήστος Κερασιώτης.
Την παραγωγή την έκανε ο Δημήτρης Πουλικάκος και είναι μια παραγωγή «ΦΕΞΕ ΜΟΥ ΚΑΙ ΓΛΥΣΤΡΙΣΑ».
Θέλω να ευχαριστήσω όσους βοήθησαν να βγει αυτός ο δίσκος και ιδιαίτερα τον Mikel Frog για την πολύτιμη συμπαράσταση του, τον Γιάννη και τον Θόδωρο καθώς και τα παιδιά της «ΦΕΞΕ ΜΟΥ ΚΑΙ ΓΛΥΣΤΡΙΣΑ» και ξεχωριστά το καλό αφεντικό Χρήστο Κερασιώτη για όλη την υπομονετική του βοήθεια.
Το δίσκο αυτό αφιερώνω σ' αυτούς που πέρασαν από τον «Εξαδάχτυλο», καθώς και σ' όσους έδωσαν από το υστέρημα τους για να πραγματοποιηθούνε οι ηχογραφήσεις του '72.
Δ. Πουλικάκος
Μάρτης 1976
M.G.C. (
Modern Greek Combo) / Εξαδάκτυλος
Η κυκλοφορία του άλμπουμ Μεταφοραί Εκδρομαί Ο Μήτσος τον Απρίλιο του 1976 λειτούργησε ως μια ορμητική, σχεδόν σοκαριστική αποσυμπίεση μέσα στο ασφυκτικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο της πρώιμης Μεταπολίτευσης. Ενώ η ελληνική κοινωνία και η νεολαία βρισκόντουσαν κάτω από την καθολική επικράτηση του στρατευμένου, σοβαροφανούς και κομματικά πατροναρισμένου πολιτικού τραγουδιού, ο Δημήτρης Πουλικάκος επέλεξε έναν τελείως διαφορετικό δρόμο. Αντί για εύκολα συνθήματα, πρότεινε έναν βαθιά πολιτικό αλλά ταυτόχρονα ανατρεπτικό σουρεαλισμό, χρησιμοποιώντας το χιούμορ, την ειρωνεία και τον σκληρό, αφιλτράριστο ηλεκτρικό ήχο. Για εκείνους τους λίγους μαθητές και σκεπτόμενους νέους στα γυμνάσια του κέντρου της Αθήνας, ο δίσκος αποτέλεσε μια πολύτιμη εναλλακτική διέξοδο, καθώς αρνιόταν να υποταχθεί στις κυρίαρχες νόρμες και καυτηρίαζε εξίσου τις παθογένειες της κοινωνίας, χωρίς να ζητά την έγκριση κανενός ιδεολογικού καθοδηγητή.
Η ρίζα αυτής της αδιάλλακτης και πειραματικής στάσης βρισκόταν βαθιά φυτεμένη στα χρόνια της δικτατορίας, όταν ο Πουλικάκος, αφήνοντας πίσω του τους ιστορικούς "
MGC", ίδρυσε στα τέλη του 1970 το συγκρότημα «
Εξαδάκτυλος». Το όνομα της μπάντας δεν ήταν τυχαίο, καθώς διακωμωδούσε ανοιχτά τον ελληνοχριστιανικό μύθο του «Εξαδάκτυλου Βασιλιά» που θα έσωζε το έθνος, αποτελώντας μια έμμεση αλλά σαφή ειρωνεία προς το καθεστώς των συνταγματαρχών. Ο «Εξαδάκτυλος» λειτούργησε ως ένα πραγματικό σχήμα-σχολή, ένα εργαστήριο όπου ο Πουλικάκος, μαζί με τον μπασίστα
Αντώνη Τριανταφύλλου και τον πνευματικό συνοδοιπόρο
Τάσο Φαληρέα στους στίχους, άνοιξε τον δρόμο για την καθιέρωση του ελληνικού στίχου στο ροκ, σπάζοντας το μέχρι τότε στερεότυπο ότι η ηλεκτρική μουσική μπορεί να αποδοθεί μόνο στα αγγλικά. Μέσα από τις εκρηκτικές τους εμφανίσεις στο κλαμπ «Κύτταρο» και τα ελάχιστα, αλλά ιστορικά σινγκλς που κατάφεραν να διασωθούν, όπως το θρυλικό «
Τα Παιδιά Είν' Εντάξει» που κυκλοφόρησε το 1971, η μπάντα γαλούχησε το αντεργκράουντ κοινό της Αθήνας. Αν και το συγκρότημα διαλύθηκε στα μέσα του 1973 λόγω των συνεχών ανακατατάξεων και των διώξεων, η πνευματική και μουσική του παρακαταθήκη ήταν εκείνη που τροφοδότησε και προετοίμασε το έδαφος για τον πρώτο προσωπικό δίσκο του Μήτσου.
Η πρώτη πλευρά του βινυλίου ανοίγει με το κομμάτι «
Σκόνη, Πέτρες, Λάσπη», μια ιστορική ηχογράφηση που κουβαλά αυτούσια την κληρονομιά του «Εξαδάκτυλου» από την άνοιξη του '72. Ο τραχύς μπλουζ-ροκ ρυθμός δένει ιδανικά με την ερμηνεία του Πουλικάκου, ο οποίος, ανάμεσα σε αυθεντικούς βήχες στο μικρόφωνο, περιγράφει την αστική κατάθλιψη, την καθημερινότητα της Αθήνας και το βαρύ κλίμα της δικτατορίας. Εδώ, το ρυθμικό τμήμα των
Αντώνη Τριανταφύλλου (μπάσο) και
Λεωνίδα Αλαχαδάμη (ντραμς) παραδίδει σεμινάριο στιβαρού ροκ εντ ρολ, πάνω στο οποίο ξεδιπλώνεται το εκπληκτικό διπλό κιθαριστικό ντουέτο των
Κώστα Δουκάκη και
Νίκου Πολίτη, ενώ το σαξόφωνο του
Λάκη Διακογιάννη προσφέρει μια σπαρακτική, αντεργκράουντ πνοή.
Αμέσως μετά, το προφητικό «
Στο Σουπερμάρκετ» (γραμμένο στα τέλη του '75) αποτελεί μια πρώιμη αλλά εξαιρετικά επίκαιρη επίθεση στον επερχόμενο καταναλωτισμό της ελληνικής κοινωνίας. Οι κιθάρες των
Δήμη Παπαχρήστου,
Γιάννη Κιουρκτσόγλου και το πιάνο του
Δημήτρη Πολύτιμου δημιουργούν ένα νευρικό, αστικό τζαμάρισμα, ενώ το ρυθμικό σφρίγος του
Νίκου Τσιλογιάννη (ντραμς) και του
Γιώργου Φιλιππίδη (μπάσο) αποδεικνύει ότι η ελληνική σκηνή μπορούσε να παίξει φάνκι-ροκ με αμερικάνικη ακρίβεια. Στα φωνητικά των "νοικοκυραίων" και "νοικοκυρών" συναντάμε μάλιστα μια γεμάτη αστέρια παρέα, από τον
Παύλο Σιδηρόπουλο μέχρι την
Μπέτυ Λιβανού. Το κομμάτι μεταβαίνει οργανικά στο ψυχεδελικό ιντερλούδιο «
ΗΠΣΑΛΣΕΡΤΕΠΗΝΟΚΣ», έναν σουρεαλιστικό αναγραμματισμό της «Σκόνης…» ηχογραφημένο σε μονοφωνική ταινία πλήρους τρακ (
full-track mono) στο στούντιο της οδού Ακαδημίας (όπως αναφέρεται), που αναδεικνύει το ιδιότυπο χιούμορ του δημιουργού για να ξεγελάσει τη λογοκρισία μέσω της ανάποδης αναπαραγωγής της ταινίας.
Στο «
Τι Μας Λες», ο Πουλικάκος σατιρίζει τις βαρύγδουπες πολιτικές υποσχέσεις και τα μεγάλα λόγια της εποχής, υποστηριζόμενος από τις καταιγιστικές ηλεκτρικές κιθάρες του
Γιάννη Σπάθα (των
Socrates) και του Δήμη Παπαχρήστου. Το παίξιμο του Σπάθα εδώ, με το χαρακτηριστικό, επιθετικό του φιούζιον στυλ, στέκεται άνετα δίπλα σε παγκόσμια μεγέθη. Το κομμάτι διακόπτεται για πρώτη φορά από το «
Ένα Μαλακισμένο Τραγουδάκι». Η συγκεκριμένη μικρή μουσική γέφυρα, στην οποία ο
Σταμάτης Σπανουδάκης αναλαμβάνει το πιάνο, τη μελόντικα και το μπάσο, αποκαλύπτει την ευρωπαϊκή προγκρέσιβ παιδεία του, συνοδευόμενος από την απρόσμενη τούμπα του
Γιάννη «Μπαχ» Σπυρόπουλου σε ρόλο αβάν-γκαρντ μπασογραμμής. Η λέξη που περιλαμβάνεται στον τίτλο θεωρήθηκε προκλητική, με αποτέλεσμα να σβηστεί με μαύρο μαρκαδόρο στα πρώτα αντίτυπα του βινυλίου από την εταιρεία.
Ακολουθεί το «
Μωρό Μου», ένας διπλός, ρομαντικός αλλά και σατιρικός μονόλογος-πρόζα (ηχογραφημένος στο στούντιο
ERA το '74), ο οποίος ξεχωρίζει ως μια από τις πιο ειλικρινείς και ατμοσφαιρικές στιγμές του δίσκου. Η μουσική ατμόσφαιρα χτίζεται ξανά από τον Σπανουδάκη (κιθάρες, μπάσο, μεταλλόφωνο), ο οποίος με τη βοήθεια του
Γιώργου Τρανταλίδη στα ντραμς (ενός από τους κορυφαίους τζαζ-ροκ ντραμίστες της χώρας) φτιάχνει ένα μίνιμαλ, νυχτερινό μπλουζ-τζαζ περιβάλλον. Η πρώτη πλευρά κλείνει με το «
Κάλλιο Μιας Ώρας», ένα κομμάτι που ξεκινά με φόντο τον ήχο από τα ζάρια μιας παρτίδας τάβλι και χρησιμοποιεί τον εμβληματικό στίχο από τον Θούριο του Ρήγα Φεραίου ως υπαρξιακό ρεφρέν ενάντια στον κοινωνικό συμβιβασμό και την αλλοτρίωση (από το «χτυπάω καρτέλλες» μέχρι το «νῦν μηχανὴ καὶ πρώην βλάστηση»). Η μελωδική γραμμή φλάουτου από τον
Mikel Frog και το μέλλοτρον του
Renato Favilli δίνουν μια βαθιά προοδευτική (
progressive) αίσθηση ευρωπαϊκών προδιαγραφών, ενώ οι κιθάρες των Γιάννη Σπάθα, Νίκου Πολίτη και το μπάσο του Γιώργου Φιλιππίδη κεντάνε πάνω σε ένα ολοκληρωτικά φιούζιον υπόβαθρο.
Μικρούλης μ' ἄρεσε νὰ παίζω
νὰ παίζω καὶ νὰ κάνω τρέλλες
κρυφτούλι, πετροπόλεμο, κλέφτες κι ἀστυνόμους
κι ἀργότερα κλαμπάκια, ρόκ-ἐντ-ρόλλ καὶ στοὺς δρόμους
Τώρα πιὰ μεγάλωσα, σοβάρεψα
χτυπάω καρτέλλες, κουμπώνω κορσέδες
φτάνει πιὰ οἱ τρέλλες, φόρεσα μασσέλες
Κάλλιο μιᾶς ὥρας
Ποιὸς εἶσαι, ποῦ πᾶς, τί θέλεις
ἀπάντησέ μου καὶ μὴ γελᾶς
κι ἂν ἀμφιβάλλεις ἄλλαξε διάσταση
ἐξαφανήσου | Μὴν περιμένεις τὸ μάννα, πέτρες ἀπὸ παντοῦ
Σὺν Ἀθηνᾶ καὶ χεῖρα κείνει, πρόσεχε θὰ σὲ πατήσουν
μὴ χάνεσαι στὸ δρόμο
καὶ θυμήσου
Κάλλιο μιᾶς ὥρας
Δέντρο - βουνό: τιμή καὶ ζόρι
Βάλτος - παλάντζα: ντροπή
νῦν μηχανὴ καὶ πρώην βλάστηση
φυλάξου
Μὴν περιμένεις τὸ μάννα, πέτρες ἀπὸ παντοῦ
Σὺν Ἀθηνᾶ καὶ χεῖρα κείνει, πρόσεχε θὰ σὲ πατήσουν
Μὴ χάνεσαι στὸ δρόμο
Καὶ θυμήσου
Κάλλιο μιὰς ὥρα |
