Η Φιλοσοφία της Ακρόασης, του Hi-Fi και του Hi-End. Σκέψεις και προβληματισμοί.
Τελικά είναι φιλοσοφική τούτη η συζήτηση!
Αν θέλουμε ν' απαντήσουμε
ορθολογικά στο ερώτημα τι χρειαζόμαστε, πρέπει πρώτα να προσδιορίσουμε τις ανάγκες μας. Και τούτο με τη σειρά του προϋποθέτει αυτογνωσία. Να ξέρουμε τι χρειαζόμαστε, τι θέλουμε και
γιατί το θέλουμε. Είναι ένας δρόμος, μία πορεία που πρέπει να ακολουθήσουμε για να φτάσουμε ως εκεί.
Οι απαντήσεις που δίνουμε στην πράξη στο παραπάνω ερώτημα οι περισσότεροι δεν είναι καθόλου μα καθόλου ορθολογικές. Ναι, η Μουσική, η Τέχνη είναι μία πανανθρώπινη ανάγκη. Είναι όμως και το Hi-Fi; Πολύ περισσότερο αποτελεί τέτοια ανάγκη το Hi-End;
Η αναπαραγωγή της μουσικής με τεχνικά μέσα μοιάζει πολύ με τις μεταφορές και με την οδήγηση. Μπορούμε να πάμε από τον ένα τόπο σε άλλο μέ ένα Φιατάκι. Ή με μία Μερσεντές. Επίσης με το Λεωφορείο. Μ' ένα Φορτηγό. Με μία αγωνιστική Φερράρι ίσως. Αλλά και μ' ένα τρακτερ!
Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις ο σκοπός της μεταφοράς εξυπηρετείται. Η εμπειρία όμως της μεταφοράς και της οδήγησης είναι διαφορετική. Και οι δυνατότητες και απαιτήσεις κάθε μέσου επίσης.
Ανάλογα συμβαίνουν και με τη μουσική αναπαραγωγή. Αν ο σκοπός είναι ν' ακούσουμε μουσική και απλά να διασκεδάσουμε, τότε τα μέσα που απαιτούνται είναι κυριολεκτικά ελάχιστα. Πολύ μεγαλύτερη σημασία εδώ έχουν άλλοι, εξωτερικοί παράγοντες, όπως η παρέα και η ψυχική διάθεση, παρά η ίδια η μουσική και τα τεχνικά μέσα (μηχανήματα) που χρησιμοποιούνται για την αναπαραγωγή της.
Μπορούμε ν' ακούσουμε -και ν' απολαύσουμε- μουσική μ' ένα απλό φορητό ραδιόφωνο. Αυτό είναι σίγουρο. Με το οικονομικό μας στερεοφωνικό επίσης. Αλλά και με το Σούπερ-Ντούπερ-Ούλτρα-Χάϊ-Έντ σύστημα των εκατομμυρίων στον εξειδικευμένο χώρο μας!
Είναι εύλογο λοιπόν το ερώτημα: Αν για τη μουσική μας απόλαυση χρειάζονται τόσα λίγα, όλα τα επί πλέον τι εξυπηρετούν;
Όπως και με τα παραδείγματα των μεταφορών, οι διαφορές εδώ βρίσκονται στην εμπειρία που προσφέρει το κάθε σύστημα. Η θεωρία προβλέπει ότι ο σκοπός ενός συστήματος αναπαραγωγής υψηλής πιστότητας είναι να αναπαράγει όσο πιο πιστά γίνεται το ηχογραφημένο Μουσικό Γεγονός. Να προσφέρει δηλαδή στον ακροατή την ίδια εμπειρία και το ίδιο συναίσθημα σαν να ήταν παρών κατά τη γέννηση του μουσικού γεγονότος. Επομένως να επιτρέπει τη μεγαλύτερη δυνατή επικοινωνία με τον ίδιο τον Καλλιτέχνη, Μουσικό, Δημιουργό!
Αυτός είναι ο ορισμός της Υψηλής Πιστότητας, του Hi-Fi. Όπως δόθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, τότε που άρχισε να διαδίδεται η Στερεοφωνία και το Hi-Fi.
(
Τεχνικά μεταφράζεται σε εντελώς επίπεδη Απόκριση Συχνότητας σε όλες τις στάθμες, Μέγιστο Λόγο Σήματος προς Θόρυβο -S/N-, Μέγιστη Δυναμική Περιοχή, Ρεαλιστικές Στάθμες Αναπαραγωγής).
Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα: Μπορούμε πράγματι να γράψουμε και ν' αναπαράγουμε πιστά ένα Μουσικό Γεγονός; Ποιό βαθμό πιστότητας πετυχαίνουμε;
Η απάντηση εδώ είναι θετική.
Μπορούμε να ηχογραφήσουμε και να αναπαράγουμε με εξαιρετικό βαθμό πιστότητας μία ζωντανή μουσική εκτέλεση. Βεβαίως δεν είναι δυνατόν ποτέ να φθάσουμε το θεωρητικό όριο του 100% πιστότητας. Δεν είναι όμως υπερβολή, αν πούμε ότι προσεγγίζουμε το 80-90% ή και περισσότερο με το σημερινό επίπεδο τεχνολογίας ηχογράφησης και αναπαραγωγής. Και μπορούμε να πούμε ότι ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 (κάπου μεταξύ 1975-1980) η υπάρχουσα επιστήμη και τεχνολογία είχε ήδη πετύχει ένα εξαιρετικό βαθμό πιστότητας (που όλο και βελτιώνεται).
Το γεγονός αυτό είχε συνέπειες:
α) Τα συστήματα αναπαραγωγής με τη βοήθεια και της ψηφιακής τεχνολογίας που κυριάρχησε γίνονται όλο και πιο οικονομικά. Το κόστος για δεδομένη ποιότητα αναπαραγωγής διαρκώς μειώνεται. Περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να απολαμβάνουν μία πολύ καλή ποιότητα αναπαραγωγής στο σπίτι τους συγκριτικά με παλαιότερες εποχές.
β) Από κάποιο χρονικό σημείο και έπειτα η Υψηλη Πιστότητα (High Fidelity) έπαψε να είναι το ζητούμενο. Από τη στιγμή που εξασφαλίστηκε ένας πολύ καλός, ικανοποιητικός βαθμός πιστότητας, η ίδια η Πιστότητα με απόλυτα κριτήρια παύει να είναι επιδιωκόμενος σκοπός για τα μηχανήματα αναπαραγωγής! Αντί για την απόλυτη υψηλή πιστότητα επιδιώκεται πλέον η προσαρμογή στα διαφορετικά γούστα των αγοραστών/ακροατών. Δε χρειάζονται ιδιαίτερες αποδείξεις. Οι αντιδράσεις μόνο πολλών μελών του φόρουμ στο άκουσμα του όρου "Monitor" που σημαίνει "πιστή αναπαραγωγή" το πιστοποιούν. Η Izotope, γνωστή για τα mastering plugins της δίνει έτοιμη ως preset EQ την καμπύλη απόκρισης που έχει δειχτεί ότι αρέσει στους περισσότερους ακροατές. Η οποία δεν είναι καθόλου μα καθόλου flat!
Το ίδιο το γούστο, οι απαιτήσεις των ακροατών/αγοραστών από τα μηχανημάτα μουσικής αναπαραγωγής καθορίζεται από τους εξής παράγοντες:
1. Το είδος της μουσικής. Ορισμένα είδη (π.χ. κλασσική) είναι πιο απαιτητικά από άλλα σε πιστότητα (απόκριση συχνότητας και δυναμική περιοχή). Κάποια άλλα (π.χ. ροκ) είναι λιγότερο απαιτητικά (σε απόκριση συχνότητας και δυναμική περιοχή), αλλά χρειάζονται πολύ ισχυρές εντάσεις και δυνατά χαμηλά για να δώσουν την εμπειρία και το συναίσθημα που μεταφέρουν. Απεναντίας κάποια άλλα είδη μουσικής (π.χ. "ελαφριά", λαϊκή, ραπ, ηλεκτρονική, κλπ) είναι πολύ εύκολα και μπορούν να αποδοθούν πολύ καλά ακόμα και με μικρά, οικονομικά συστήματα.
2. Την αντίληψη που έχουν οι ενδιαφερόμενοι για τη "σωστή", την ιδανική μουσική αναπαραγωγή. Αυτή εξαρτάται από τη συνολική εμπειρία που έχει ο καθένας από ακροάσεις και μηχανήματα αναπαραγωγής. Με τον καιρό διαμορφώνεται κάποιο κριτήριο, κάποιες προσωπικές προτιμήσεις σχετικά με το πως "πρέπει" να παίζουν τα καλά μηχανήματα αναπαραγωγής.
Αξιοσημείωτη η τεράστια διαφορά νοοτροπίας μεταξύ ηχοληπτών και μηχανικών ήχου και των λεγόμενων audiophiles που κυριαρχούν στο χώρο μας. Ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες εμπειρίας. Οι ηχολήπτες έχουν πάντα σαν αναφορά τη ζωντανή εκτέλεση, την ίδια τους τη δουλειά. Ενώ οι audiophiles έχουν σαν αναφορά άλλα μηχανήματα αναπαραγωγής. Διότι μ' αυτά κυρίως ασχολούνται. Δημιουργείται λοιπόν μεγάλη απόσταση ανάμεσα τους και στις προτιμήσεις τους.
Είναι λοιπόν σωστό και λογικό ο καθένας μας να προσδιορίσει με ακρίβεια τις ανάγκες του και τις προτιμήσεις του. Για να το πετύχουμε απαιτείται γνώση και εμπειρία. Που όμως προέρχεται ΚΑΙ από τα λάθη μας. Όλοι στο χώρο μας κάναμε σε κάποια στιγμή λάθος αγορές. Από τις οποίες διδαχτήκαμε. Πληρώσαμε για να μάθουμε.
Εν τω μεταξύ η ποικιλία στα μηχανήματα και μέσα αναπαραγωγής είναι απίστευτη! Ποτέ πριν στην ιστορία δεν υπήρχε τέτοια αφθονία. Προς όφελος των πολλών. Διότι με λίγα σχετικά χρήματα έχουμε σήμερα πιστότητα και ποιότητα αναπαραγωγής οικονομικά απλησίαστη πριν 30-40 χρόνια.
Η εμπειρία από τη συμβίωση με πολλά και διαφορετικά συστήματα με έχει οδηγήσει στο εξής συμπέρασμα:
Μπορούμε σήμερα να διαλέξουμε από μία πολύ μεγάλη ποικιλία μηχανημάτων/συστημάτων. Με άριστη πιστότητα και ποιότητα αναπαραγωγής. Τουλάχιστον ως προς τα χαρακτηριστικά της απόκρισης συχνότητας, λόγου S/N, κ.ά. Αυτά κατ' αρχήν δεν είναι φθηνά. Είναι όμως προσιτά. Από κάποιο όριο και πάνω η ζητούμενη πιστότητα και ποιότητα έχει πια επιτευχθεί. Που διαφέρουν; Στις στάθμες αναπαραγωγής. Εάν θέλουμε διατηρώντας την πιστότητα/ποιότητα αναπαραγωγής να έχουμε όλο και μεγαλύτερες στάθμες, να παίζουμε δηλαδή όλο και πιο δυνατά χωρίς να υποβαθμίζουμε την ποιότητα, τότε αυτό πληρώνεται. Και μάλιστα πολύ ακριβά.
Και το Hi-End; Το ξεχάσαμε;
Το Hi-End είναι άλλη ιστορία. Δεν έχει να κάνει και τόσο με την ποιότητα της αναπαραγωγής. Ούτε με την απόλαυση της μουσικής. Παρ' όλο που τυπικά -στα λόγια- αυτός είναι ο σκοπός. Πολύ περισσότερο έχει σχέση με τη βαθειά τάση του ανθρώπου να ξεπερνάει διαρκώς τα όρια του. Να παλεύει και να νικάει. Από αυτή την άποψη η φιλοσοφία του Hi-End έχει πολύ μεγάλη σχέση με τον πρωταθλητισμό. Ακριβέστερα με την ορειβασία. Όπου ο σκοπός είναι να κατακτάς όλο και πιό ψηλές, πιο δύσκολες κορυφές. Χωρίς όριο. Και όπου η ικανοποίηση της προσωπικής ματαιοδοξίας -ανεβαίνοντας όλο και ψηλότερα- είναι κυρίαρχος παράγων!
Σημείωση: Ο ορισμός του Μουσικού Γεγονότος (ακριβέστερα του ηχητικού γεγονότος) παρουσιάζει επίσης δυσκολίες. Ποιό ηχητικό γεγονός, ποιά ηχητική εικόνα θα επιλέξουμε ως αναφορά; Ποιά από όλες τις δυνατές παραγόμενες; Η εμπειρία ακρόασης από τη θέση του μαέστρου είναι διαφορετική από εκείνη των μουσικών, διαφορετική από του ακροατή στις πρώτες σειρές και του ακροατή στις τελευταίες σειρές μιάς αίθουσας συναυλιών. Αναγκαστικά υπεισέρχεται το κριτήριο και η αισθητική του Ηχολήπτη/Παραγωγού που είναι υπεύθυνος για την καταγραφή του Μουσικού Γεγονότος. Ο οποίος κατά την ηχογράφηση μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε διάφορες τεχνικές ανάλογα με το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Υπάρχει δηλαδή σε μεγάλο βαθμό το υποκειμενικό στοιχείο. Που φθάνει στο μέγιστο όταν το μουσικό γεγονός είναι ιδεατό. Δηλαδή δεν προέρχεται από ζωντανή μουσική εκτέλεση, αλλά είναι αποτέλεσμα πολλών σταδίων ηχογραφήσεων και επεξεργασίας μέσα στο στούντιο.
Με την ευκαιρία να προσφέρω ένα στιγμιότυπο από πρόσφατη γιορτή στο σπίτι μου. Όπου η διάθεση και η ατμόσφαιρα απέκλεισαν τα μηχανήματα. Και μόνο μία ψευτοκάμερα τράβηξε κάποιες σκηνές!
) δυστυχώς θα συμφωνήσω σε ότι αφορά την ικανοποίηση της ματαιοδοξίας μας γιατί απλά έχω πιάσει τον εαυτό μου να σκέφτεται πράγματα απίστευτα και να χρειάζεται να με... αυτο-επαναφέρω στην τάξη
