Τα κοινωνικά συστήματα στην ανθρώπινη ιστορία
Παρακολουθώ το νήμα με ενδιαφέρον, χωρίς να αισθάνομαι την ανάγκη να καταθέσω την άποψή μου, κι αυτό είναι πολύ σημαντικό και πολύ καλό.
Οι μια-δυο παρεμβάσεις μου αφορούσαν απλά στην επεξήγηση όρων για να μπορούμε να μιλάμε πιο τεκμηριωμένα.
Με βάση τα τελευταία posts θέλω να κάνω μια σύντομη (πόσο σύντομη θα είναι δεν ξέρω ακριβώς) αναφορά στα κοινωνικά συστήματα, τα οποία χρησιμοποίησε ο άνθρωπος όταν στάθηκε στα δυο του πόδια, όρθιος και άρχισε να αναπτύσσει -αυτός μόνος από ολόκληρο το ζωϊκό βασίλειο - πολιτισμό. Είναι βέβαια γνωστά, αλλά ίσως κάποιοι να έχουν ανάγκη να τα "τακτοποιήσουν" καλύτερα στο μυαλό τους.
Το πρώτο κοινωνικό σύστημα, λοιπόν, που καθιέρωσε ο άνθρωπος ο προϊστορικός, της εποχής των σπηλαίων, όταν ζούσε σε μικρές κοινωνικές ομάδες, ήταν ένας πρωτόγονος........ κομμουνισμός! Μάλιστα, τέτοιος. Με τα βασικά του χαρακτηριστικά ίδια με αυτά που περιγράφουν οι θεωρητικοί του μαρξισμού, ήτοι κοινοκτημοσύνη στα μέσα παραγωγής, αρχική ισότητα ατόμων στην κοινωνία ακόμα και των δύο φύλλων και κοινό μοίρασμα των πολύ απλών περιουσιακών στοιχείων (του φαγητού, του χώρου στέγασης, των πρωτόγονων ρούχων και σκεπασμάτων, των εργαλείων κλπ.).
Αργότερα, όταν οι φυλές αναπτύχθηκαν αριθμητικά και γεωγραφικά και αναζήτησαν μεγαλύτερο χώρο (ζωτικό τον λένε σήμερα), ξεκίνησαν οι πρώτες συγκρούσεις και αναπόφευκτα, το κοινωνικό σύστημα που διαδέχθηκε τον πρωτόγονο κομμουνισμό ήταν το δουλοκτητικό, μιας και οι νικημένοι ανήκαν ψυχή τε και σώματι στους νικητές. Το σύστημα αυτό κράτησε πολλούς αιώνες, μέχρι που οι τοπικές εξεγέρσεις των καταπιεζόμενων δούλων κατέληξαν να το αποβάλλει η ανθρωπότητα και να το αντικαταστήσει με ένα πιο "ελεύθερο", ώστε οι μεγαλοκαρχαρίες (πάντα υπήρχαν αυτοί) να αισθάνονται πιο ασφαλείς.
Το σύστημα αυτό ήταν το φεουδαρχικό, στο οποίο οι εξεγερμένοι δούλοι απέκτησαν την ελευθερία να μην έχει ο αφέντης δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω τους, αλλά πάντως να ελέγχει απόλυτα τη ζωή τους, μιας και δεν υπήρχαν σχέσεις ιδιοκτησίας σε αυτούς. Κι αυτό το σύστημα κράτησε πολλούς αιώνες, μέχρι που - λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου, της βιοτεχνίας και των πρώτων σπερμάτων της βιομηχανίας - εμφανίστηκαν οι πρώτοι ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής και περιουσίας, οι αστοί.
Και αυτοί όμως ήταν καταπιεζόμενοι, μαζί και δίπλα στους δουλοπάροικους, ίσως όχι στον ίδιο βαθμό, αλλά ήταν. Όμως διέθεταν ένα στοιχείο που οι δουλοπάροικοι δεν είχαν: ιδιοκτησία. Άρα και ψήγματα πολιτισμού, δύναμη και πρόσβαση σε νέες ιδέες, στη μόρφωση και στα κοινωνικά δρώμενα. Οι πρώτες κοινωνικές εξεγέρσεις (επαναστάσεις) των αστών για μια καλύτερη πιο δίκαιη κοινωνία πάνε πίσω στον 13ο, 14ο ή 15ο αιώνα, αλλά μεμονωμένα και αποκομένες η μια από την άλλη (π.χ. Ισπανία - Φουέντε Οβεχούνα). Βέβαια, η σοβαρότερη αστική επανάσταση ήταν αυτή του Κρόμβελ στην Αγγλία του 16ου-17ου αιώνα, η οποία μάλιστα απέβη και νικηφόρα.
Η επανάσταση όμως που καθιερώνει την αστική δημοκρατία και καταργεί σχεδόν παντελώς τον φεουδαρχισμό είναι η Γαλλική του 18ου αιώνα. Μετά από αυτήν, με κύριο θέατρο την Ευρώπη, ακολουθούν και άλλες, που εκδιώκουν τους φεουδάρχες από την απόλυτη εξουσία και εγκαθιστούν την αστική. Φυσικά, η μεγάλη πλειοψηφία των πρώην φεουδαρχών μετατρέπεται σε ελίτ της αστικής τάξης, μιας και αυτοί εξακολουθούσαν να διαθέτουν τον πλούτο, ως ιδιοκτησιακό στοιχείο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι πρωτοπόρες ιδέες της Γαλλικής επανάστασης ενέπνευσαν και τα λαμπρά μυαλά κάποιων από τους σκλαβωμένους Έλληνες και έβαλαν τον σπόρο της εθνικοαπελευθερωτικής επανάστασης του 21, η οποία είχε αναμφισβήτητα έντονο και το στοιχείο της ταξικής (αστικής) εξέγερσης. Δείτε τον Θούριο του Ρήγα και τον Ύμνο στην Ελευθερία του Σολωμού ως τα σοβαρότερα παραδείγματα.
Η εξουσία των αστών, όμως, λόγω της αύξησης της παραγωγής και της βιομηχανοποίησής της ανέδειξε μια νέα τάξη, που δεν υπήρχε πριν, τουλάχιστον όχι με τα χαρακτηριστικά που παρουσιάζοταν στο προσκήνιο της νέας εποχής: την εργατική. Και αντικειμενικά, η εκμετάλλευση άλλαξε μορφή και πήρε αυτήν της σύγχρονης αστικής κοινωνίας. Δίπλα σ' αυτήν (την εκμετάλλευση) αναπτύχθηκαν και οι νεότερες ιδέες κατάργησής της, αρχικά με τους προ-σοσιαλίζοντες και αργότερα με τους σοσιαλιστικούς όμιλους, καρπός των οποίων υπήρξε η δημιουργία των πρώτων σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών σχηματισμών.
Σάρκα και οστά, η σοσιαλιστική ιδέα παίρνει με τους Μαρξ-Έγκελς, που πρώτοι διατυπώνουν θεωρία με πολιτική, κοινωνική αλλά και φυσική αναφορά: τον διαλεκτικό και τον ιστορικό υλισμό. Την συνέχεια την ξέρουμε όλοι. Οι ιδέες αυτές γίνονται κτήμα παγκόσμιας αποδοχής, σχηματίζονται πολιτικά κόμματα, συνέρχεται η Διεθνής των εργατών και υιοθετείται το κομμουνιστικό μανιφέστο. Ακολουθεί η δεύτερη διεθνής, η διάσπασή της, η δημιουργία των κομμουνιστικών κομμάτων, η τρίτη διεθνής και η σοσιαλιστική επανάσταση στη Ρωσία.
Αυτή η σύντομη ιστορική αναφορά έγινε με αφορμή τα γραφέντα από τους άλλους φίλους εδώ. Απλά θέλω να πω ότι κάθε φορά που η ανθρωπότητα έκανε ένα βήμα, αυτό δεν ήταν ούτε σε ίσιο δρόμο ούτε με ηρεμία. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, οι αλλαγές ήταν προϊόν επαναστατικών διαδικασιών, μικρότερων ή μεγαλύτερων, πολλές φορές εν μέσω πολέμων.
Καλό απόγευμα.
-
