Η φεμινιστική επιρροή στην ταινία του Νόλαν είναι εμφανής, όμως η προέλευσή της δεν είναι μία, αλλά δύο.
Η Γουίλσον, στη δική της μετάφραση, γενίκευσε τους όρους της δουλείας μέσα στο παλάτι και ονόμασε δούλες όλες τις γυναίκες του οίκου, χωρίς να ξεχωρίζει ρόλους όπως θαλαμηπόλος, παραμάνα ή οικονόμος, θέλοντας να αναδείξει την κοινωνική δομή της δουλείας πιο πολύ από την ακρίβεια των τίτλων. Αυτό επηρέασε τον τρόπο που ένα σημερινό κοινό διαβάζει το κείμενο, αλλά παραμένει επιλογή γλωσσική και ερμηνευτική, όχι σκηνοθετική.
Ο Νόλαν επεμβαίνει αλλού. Η Καλυψώ δεν είναι πια απλά μια ερωτική παγίδα, αλλά μια φιγούρα που λειτουργεί σχεδόν σαν ψυχοθεραπεύτρια στο ταξίδι του κατεστραμμένου Οδυσσέα, ενώ η Κίρκη χάνει την εικόνα της κακής μάγισσας και παρουσιάζεται ως φοβισμένη γυναίκα, κάτι που δίνει δικαιολογημένο κίνητρο στις πράξεις της αντί να τη βλέπουμε απλά σαν απειλή.
Στο τέλος ο Νόλαν αφαιρεί εντελώς τη δοκιμασία του κρεβατιού, καθώς η Χάθαγουεϊ και ο ίδιος εξήγησαν ότι η νέα Πηνελόπη δεν χρειάζεται πια τεστ αντικειμενικής απόδειξης, αφού βασίζεται στη διαίσθηση, στην πίστη και στην κρίση της χωρίς εξωτερική επικύρωση.
Αυτό είναι φεμινιστική επιλογή με την έννοια ότι η γυναίκα δεν εξετάζει πλέον τον άντρα μέσα από ένα κουίζ φτιαγμένο από τον ίδιο τον Όμηρο ώστε να τον ελέγχει εκείνος, αλλά εμπιστεύεται τη δική της κρίση, την οποία η ταινία παρουσιάζει ως εσωτερική δύναμη και όχι ως αδυναμία. Επίσης δεν βλέπουμε πουθενά την εκτέλεση με απαγχονισμό των δώδεκα υπηρετριών.
Όσον αφορά τον ίδιο τον Οδυσσέα, από τη μία έχουμε τη Γουίλσον, που από την αρχή τον αποκαλεί περίπλοκο άνθρωπο, με την έννοια του προβληματικού, και όχι πολυμήχανο ή πολύτροπο. Τον παρουσιάζει σχεδόν ως αποικιοκράτη πειρατή, απόλυτα υπεύθυνο για τον θάνατο των συντρόφων του στο ταξίδι, με στόχο να επιστρέψει στην αντικειμενοποιημένη γυναίκα του, στα πλούτη του και στους δούλους του.
Στην ταινία του Νόλαν δεν βλέπουμε έναν Οδυσσέα με τα γνωστά χαρακτηριστικά του, δηλαδή έναν άνθρωπο σοφίας και αρετής, πολύτροπο και πολυμήχανο, ούτε το ταξίδι του λειτουργεί σαν εκπαίδευση της ψυχής, εκείνης που περιλαμβάνει το μυαλό, τα πάθη, τις ορέξεις, το πνεύμα, τη λογική και τον λόγο, όπου ο ήρωας αντιστέκεται στον πειρασμό.
Είναι το ταξίδι ενός κατεστραμμένου ανθρώπου με τύψεις και ενοχές σε όλη τη διαδρομή, κάποιου που φαίνεται να χρειάζεται φαρμακευτική βοήθεια. Όποιος έχει δει το πρώτο βίντεο που έβαλα, θα καταλάβει ότι ο Οδυσσέας του Νόλαν δεν παρουσιάζει καμία από τις αρετές του ομηρικού ήρωα, και ούτε το ίδιο το ταξίδι τον μεταμορφώνει ή τον εξυψώνει όπως συμβαίνει στον Όμηρο, ενώ η κατακλείδα του δεύτερου βίντεο που αφορά τον Νόλαν, εξηγεί πόση ζημιά προκύπτει από τα μηνύματα της ταινίας.
Υπήρξε βέβαια και μια διαφωνία της Γουίλσον σχετικά με πολλές αλλαγές που έκανε ο Νόλαν και που θεωρεί ότι δεν έπρεπε να γίνουν, όπως η αφαίρεση των θεών ή η εικόνα ενός κατεστραμμένου Οδυσσέα έτοιμου για να πέσει στα ναρκωτικά. Και οι δύο, όμως, έβαλαν το χεράκι τους σε μια Οδύσσεια διαφορετική μεν, αλλά πολύ κατώτερη της αυθεντικής.
Από την άλλη, όπως λέει και η παροιμία, πολλοί θα το δουν αλλά λίγοι θα το καταλάβουν.
Αμφιβάλλω αν ένας μέσος θεατής, που πήγε στην ταινία για διασκέδαση και δεν έχει διαβάσει ποτέ Όμηρο ή δεν θυμάται τίποτα, θα μπει στη διαδικασία να την κρίνει με τέτοια κριτήρια.
Εδώ στην Ελλάδα, αν ρωτήσεις κάποιον από τη γενιά Ζ τι είναι ο Όμηρος, μπορεί να σου απαντήσει πως είναι γεύση παγωτού, ενώ ταυτόχρονα ξέρει με σιγουριά πού βρίσκεται το Σαββατοκύριακο η Τούνη.
Είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια το Χόλιγουντ προωθεί έντονα την κουλτούρα της συμπερίληψης, της διαφορετικότητας και της φεμινιστικής ματιάς, με στόχο τη ρήξη με την Πατριαρχία και το παλιό κατεστημένο και συνήθως αυτές οι ταινίες πέφτουν εισπρακτικά στον πάτο, αφού δημιουργούν κακές ταινίες και σειρές.
Οπότε μου είναι εύκολα αντιληπτό το γιατί άνθρωποι που είναι υπέρμαχοι της κουλτούρας συμπερίληψης , φεμινισμού κλπ πανηγυρίζουν τώρα τόσο για τις εισπράξεις και μιλούν συνεχώς για γεμάτες αίθουσες. Είναι ίσως η πρώτη ταινία που υιοθέτησε σε τόσο μεγάλο βαθμό την συγκεκριμένη ιδεολογία και δεν θα μπει μέσα. Γιατί σημασία δεν έχει μόνο να φωνάξουμε το μήνυμα, αλλά να βρίσκεται και κάποιος από κάτω να το ακούσει.
Ανεκδοτάκι:
- Να πάτε όλοι να δείτε την ταινία και μετά να κρίνετε. Κάνει τρελλές εισπράξεις, έχει πολλές θεάσεις.
- Άντε, πήγα και την είδα και τώρα κρίνω, δεν μου άρεσε.
- Είσαι hater, η ταινία κάνει τρελές θεάσεις, άρα είναι καλή.
